2019 March 18 - دوشنبه 27 اسفند 1397
اذان از ديدگاه فريقين : مبحث سوم : جايگاه (حي علي خير العمل) در اذان
کد مطلب: ٦٦٩٥ تاریخ انتشار: ٠٦ بهمن ١٣٨٦ تعداد بازدید: 693
خارج فقه مقارن » اذان از ديدگاه فريقين
اذان از ديدگاه فريقين : مبحث سوم : جايگاه (حي علي خير العمل) در اذان

جلسه بیست و نهم 1386/11/06

 
 

بسم الله الرحمن الرحیم

تاریخ : 86/11/06

مبحث سوم:

بررسي جايگاه «حي علي خير العمل» در اذان

از موارد اختلافي بين شيعه و سني «حي علي خير العمل» در اذان است :

بحث در رابطه با حي علي خير العمل است كه يكي از موارد اختلافي بين شيعه و اهل سنت است. اهل سنت آن را بدعت مي دانند و يكي از اعتراضاتشان بر شيعه همين مسئله است. بنده سال 81، 82، بحثي داشتم با يكي از شخصيت ها و مفتيان طراز اول مكه به نام شيخ محمد بن جميل زينو كه در داخل بيت الله الحرام هم درس خارج دارد و هم استاد دارالحديث مكه است، شب نيمه ماه رمضان بود كه (ماجراي مفصلش در كتاب قصة الحوار الهادي بيان شده) بحثي داشتيم در مورد توسل و ايشان نتوانست پاسخ بدهد و بعد اولين چيزي كه به صورت استهزاء و تمسخر گفت اين بود: شماها در اذان حي علي خير العمل مي گوئيد: گفتم خوب شما هم الصلاة خير من النوم مي گوئيد، گفت ما فقط در اذان صبح مي گوئيم، گفتم فرقي نمي كند صبح يا غير صبح، مهم اين است كه آن را شما مي گوئيد. چندين روايت براي او گفتم كه خود اميرالمؤمنين (عليه السلام) در اذان حي علي خير العمل مي گفت، امام حسن (عليه السلام) هم در اذان حي علي خير العملمي گفت، بعد سه چهار نفر از صحابه كه حي علي خير العمل مي گفتند را هم از مصادر اهل سنت نقل كردم، بعد از آن حيران ماند و به دانشجوان آنجا گفت كه فردا شب من را ببرند پيش آقاي دكتر غامدي و او جواب من را بدهد.

قضيه حي علي خير العمل يكي از موارد اشكال اهل سنت به ويژه وهابيت عليه شيعه است و ما بايد اين را مفصل مورد بحث قرار بدهيم. متأسفانه آيت الله سبحاني وقتي به اين مسئله رسيد، با يك و نيم صفحه توضيح، رد شده اند، شايد بيش از اين را مصلحت نديدند. در عوض آقاي شهرستاني 300 صفحه بحث كرده است. ما هم تلاش مي كنيم كه اين را در چند جلسه بحث كنيم و به بحث بعدي يعني شهادت ثالثه (اشهد أن عليا ولي الله) در اذان برسيم و هر چه بحث در مورد شهادت ثالثه بيشتر باشد، مي ارزد؛ چون الآن در داخل حوزه علميه تشيع هم اين مسئله مورد اشكال بعضي ها هست و بعضي مي گويند آن را و بعضي نمي گويند، بعضي به قصد رجاء، بعضي استحباب و بعضي به قصد شعار، بعضي تركش را حرام، بعضي فعل و تركش را مساوي مي دانند و... كه اين خود موجب مسائل ناراحت كننده اي شده است.

آيا حي علي خير العمل از ابتدا در اذان بوده است؟

آنچه كه در اينجا مطرح است اين است كه در بدو تشريع اذان، آيا حي علي خير العمل جزء اذان بود يا نبود؟ وقتي ما ثابت كرديم كه وقت تشريع اذان، حي علي خير العمل جزء ثابت اذان بوده، مي پرسيم كه آيا اين حذفش نزد اهل سنت با فرمايش رسول اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) صورت گرفته و او دستور داده كه حي علي خير العمل را حذف و به جاي آن الصلاة خير من النوم را بگوئيد يا نه؟

اين قضايا همچنان تا زمان رحلت رسول اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) و زمان ابوبكر ادامه داشت و در دوران عمر بن الخطاب با توجه به عبارتي كه در بعضي از كتب كلامي اهل سنت آمده، عمر صراحت دارد كه، سه چيز در زمان رسول اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) حلال بوده و من آن سه چيز را حرام مي دانم و شما بايد آن را ترك كنيد: 1- متعة الحج 2- متعة النساء 3- حي علي خير العمل. اين بايد روشن و مو شكافي شود.

دو مستحبي كه عمر آن را حرام نمود :

البته يك مورد روايت، بيشتر پيدا نكرديم كه عمر چنين گفته است ولي جمله:

مُتْعَتَانِ كانَتَا علي عَهْدِ النبي صلي الله عليه وسلم فَنَهَانَا عنهما عُمَرُ رضي الله عنه فَانْتَهَينَا

دو عمل مستحب در زمان رسول خدا صلّي الله عليه و آله بوده است كه عمر از آن نهي نمود و ما هم به تبعيت از او دست كشيديم.

مسند الإمام أحمد بن حنبل، ج 3، ص 325، اسم المؤلف: أحمد بن حنبل أبو عبدالله الشيباني، الوفاة:241، دار النشر: مؤسسة قرطبة - مصر. البيان والتبيين ، اسم المؤلف: الجاحظ الوفاة: 255 ، دار النشر : دار صعب - بيروت ، تحقيق : فوزي عطوي ـ البيان والتبيين، ج 1، ص 352، اسم المؤلف: الجاحظ، الوفاة: 255، دار النشر: دار صعب - بيروت، تحقيق: فوزي عطوي.

هست كه نزد بزرگان اهل سنت معتبر و مشهور است. اما در مورد حي علي خير العمل، يا روايات را حذف كرده اند يا نقل نكرده اند يا خواسته اند قضايا را برگردانند به زمان رسول اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم).

آنچه كه بايد بحث شود اين است كه آيا اين حي علي خير العمل قبلا بوده يا نبوده؟

ما در كتب روائي شيعه مفصل اين را داريم كه حي علي خير العمل در بدو تشريع اذان، جزء اذان بوده و روايات را بعداً خدمتتان عرض مي كنم كه در من لا يحضره الفقيه، جلد 1، صفحه284 و استبصار، جلد 1، صفحه 306 و وسايل الشيعه، جلد 5، صفحه 416 فراوان ذكر شده است.

از بعضي از ائمه مذاهب اربعه هم آورده اند كه در بدو تشريع اذان، آقا رسول اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) به بلال دستور داد كه اذان بگويد و در اذان، حي علي خير العمل بود، ولي رسول اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) بعداً به بلال فرمود:

بِلالٍ أَنَّهُ كان يؤَذِّنُ للصُّبْحِ فيقول حَي علي خَيرِ الْعَمَلِ فَأَمَرَ رسول اللَّهِ صلي اللَّهُ عليه وسلم أَنْ يجْعَلَ مَكانَهَا الصَّلاةُ خَيرٌ مِنَ النَّوْمِ وَتَرَك حَي علي خَيرِ الْعَمَلِ

بلال در اذان صبح حي علي خير العمل مي گفت كه رسول خدا صلّي الله عليه و آله او را امر نمود تا به جاي آن الصلاه خير من النوم بگويد و حي علي خير العمل را ترك كند.

مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج 1، ص 330، اسم المؤلف: علي بن أبي بكر الهيثمي، الوفاة: 807 ، دار النشر: دار الريان للتراث/ دار الكتاب العربي - القاهرة, بيروت - 1407.

همين روايت در كنزالعمال با اين تعبير آمده است:

كان بلال يؤذن بالصبح فيقول : حي علي خير العمل.

بلال در اذان صبح «حي علي خير العمل» مي گفت.

كنز العمال في سنن الأقوال والأفعال، ج 8، ص 161، ح 23174، اسم المؤلف: علاء الدين علي المتقي بن حسام الدين الهندي، الوفاة: 975هـ ، دار النشر: دار الكتب العلمية - بيروت - 1419هـ-1998م، الطبعة: الأولي، تحقيق: محمود عمر الدمياطي.

سند همان سند است، ولي اين جمله را ندارد: إجعل مكانها الصلاة خير من النوم. آقاي هيثمي روي اين خيلي مانور مي دهد و فقهاي اهل سنت هم روي اين روايت معجم طبراني مانور مي دهند بر اين كه «الصلاة خير من النوم» ناسخ است و حي علي خير العمل منسوخ است ولي متقي هندي در كنز العمال نقل نمي كند.

در ميان فقهاي شيعه، علامه حلي در تذكره و منتهي، مرحوم شيخ طوسي در مبسوط، سيد مرتضي در انتصار آورده اند. عبارت سيد مرتضي در انتصار اين است كه:

و قد روت العامة أن ذلك مما كان يقال في بعض أيام النبي و إنما أدعي أن ذلك نسخ و رفع و علي من إدعي النسخ الدلالة له و ما يجدها.

عامه (اهل سنت) روايت نموده اند كه آنچه در زمان رسول خدا صلّي الله عليه و آله گفته مي شد و ادعا شده است كه نسخ گرديده است و از اذان بر داشته شده است در حالي كه كساني كه چنين ادعاي دارند براي ادعاي خود دليل ارائه كنند.

الانتصار، سيد مرتضي، ص 137، باب وجوب حي علي خير العمل.

در زمان نبي مكرم (صلي الله عليه و سلم) حي علي خير العمل گفته مي شد و ادعا شده كهحي علي خير العمل نسخ و برداشته شده و كساني كه مدعي اين هستند، بايد دليل بياورند و حال آن كه دليل نياورده اند.

 





Share
* نام:
* پست الکترونیکی:
* متن نظر :
  

آخرین مطالب
صفحه اصلی | تماس با ما | آرشیو | جستجو | پیوندها | لیست نظرات | درباره ما | فروشگاه | طرح پرسش | گنجینه ولایت | نسخه موبایل | آثار و تألیفات | العربیة | اردو | English