بسم الله الرحمن الرحیم
مقدمه
واقعه عظیم مباهله بر اساس آیات قرآن _ آیه 61 سوره آل عمران_ و روایات متواتر و گزارش های تاریخی شیعه و اهل سنت یکی از مهم ترین اختصاصات اهل بیت علیهم السلام است. این آیه همواره مورد بحث جدی میان علمای اسلام بوده است. شیعیان به تبعیت از ائمه علیهم السلام همواره برای اثبات خلافت و امامت اهل بیت علیهم السلام بدان احتجاج می کردند. اهل سنت از سویی دیگر برای مقابله با جریان های ناصبی و اموی به آیه مباهله برای اثبات فضیلت و بلکه افضلیت عترت رسول خدا صلی الله علیه و آله نسبت به دیگر صحابه اهتمام می ورزیدند.
در این میان امام طوفی صرصری از علمای و ائمه فقهی و حدیثی حنبلی مذهب به وجوه متعدد این آیه برای اثبات افضلیت اهل بیت علیهم السلام پرداخته است.
معرفی امام طوفی صرصری(م 716 قمری)
سلیمان بن عبدالقوی بن عبدالکریم طوفی صرصری، معروف به ابوالربیع نجمالدین، یکی از فقیهان برجسته مذهب حنبلی و از دانشمندان نامدار جهان اسلام بود. او در روستای طوف یا طوفا از نواحی صرصر در عراق به دنیا آمد. در سال ۶۹۱ هجری قمری وارد بغداد شد، سپس در سال ۷۰۴ هجری به دمشق رفت. بعد از آن به مصر سفر کرد، مدتی در مکه و مدینه اقامت داشت و سرانجام در شهر الخلیل در فلسطین درگذشت.
او آثار علمی فراوانی در زمینههای فقه، اصول فقه، تفسیر، کلام، ادبیات و زبان عربی نگاشت. از مهمترین کتابهای او میتوان به بغیة السائل فی أمهات المسائل در اصول دین، الإکسیر فی قواعد التفسیر در علم تفسیر، الریاض النواضر فی الأشباه والنظائر، معراج الوصول در اصول فقه، الذریعة إلی معرفة أسرار الشریعة و تحفة أهل الأدب فی معرفة لسان العرب اشاره کرد. وی علاوه بر این، کتابهایی مانند تعالیق بر انجیلها و شرح مقامات حریری را نیز تألیف کرد.
طوفی همچنین کتاب البلبل فی أصول الفقه را به عنوان خلاصهای از کتاب روضة الناظر و جنة المناظر اثر ابن قدامه مقدسی نگاشت. از دیگر آثار او موائد الحیس فی فوائد امرئ القیس و مختصر الجامع الصحیح للترمذی در دو جلد است که نسخههای خطی آنها در کتابخانههای مختلف باقی مانده و نشاندهنده جایگاه علمی و گستردگی دانش او در علوم اسلامی و ادبی است.
این عالم برجسته اهل سنت در مقابله با جریان ناصبی گری و دفاع از اهل بیت علیهم السلام کتاب العذاب الواصب علی أرواح النواصب را نوشت که به دلیل نگارش آن مدتی زندانی شد و با اتهام به رافضی گری او را در شهر قاهره گرداندند.
از دیگر آثار مشهور او میتوان الإشارات الإلهیة والمباحث الأصولیة را نام برد که نسخه خطی آن در دارالکتب مصر نگهداری میشد و بعدها به چاپ رسید.
او در این کتاب در ذیل تفسیر آیه مباهله اشاره به وجود متعدد افضلیت اهل بیت علیهم السلام نسبت به دیگر صحابه نموده است که موضوع این نوشتار بررسی و تبیین این وجوه است.
وجود دلالت آیه مباهله بر افضلیت عترت رسول خدا صلی الله علیه و آله نسبت به دیگر صحابه:
امام صرصری در ابتدای کلام خود می نویسد:
«وأما البحث فيها مع الشيعة، فإنهم احتجوا بهذه القصة على أن أهل البيت هؤلاء الأربعة أفضل الناس بعد النبي صلى الله عليه وسلم من الصحابة والقرابة/ [41/أ/م] وعلى أن عليا أفضل من أبي بكر وفاطمة أفضل من عائشة، وقرروا هذه الدعاوى من حيث الجملة بوجوه:»
«اما درباره گفتوگو و استدلال با شیعیان، آنان به این ماجرا یعنی مباهله استناد کردهاند و آن را دلیلی بر این دانستهاند که این چهار تن از اهلبیت علیهم السلام، پس از پیامبر اکرم صلي الله عليه و آله، برترین افراد در میان همه صحابه و خویشاوندان او هستند. همچنین بر اساس این روایت، معتقدند که امام علی عليه السلام از ابوبکر برتر است و حضرت فاطمه سلام الله عليها نیز از عایشه برتری دارد. آنان این ادعاها را به طور کلی با دلایل و استدلالهای گوناگون مطرح و اثبات کردهاند:»
الطوفي الصرصري الحنبلي (ت 716 هـ)، نجم الدين أبو الربيع سليمان بن عبد القوي بن عبد الكريم، الإشارات الإلهية إلي المباحث الأصولية، ص: 138، تحقيق: محمد حسن محمد حسن إسماعيل، الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان، الطبعة: الأولى، 1426 هـ - 2005 م
در ادامه به استدلال های مطرح شده این عالم اشاره می کنیم. خواننده عزیز دقت کند که امام صرصری بعد از بیان استدلال های متعدد هیچ نقد و اشکالی بدان وارد نمی کند به صورت ضمنی تمامی استدلال ها را بر افضلیت عترت رسول خدا صلی الله علیه و آله بر دیگر صحابه قبول می کند.
وجه اول: ثبات توحید توسط پیامبر صلی الله علیه و آله با تکیه بر اهلبیت علیهم السلام
امام صرصري حنفي در تبیین وجه اول استدلال می نویسد:
«أحدها: أنه عليه الصلاة والسلام-عول على هؤلاء الأربعة في أهم الأمور، وهو إثبات التوحيد على منكريه دون غيرهم، وكل من عول عليه في أهم الأمور دون غيره فهو أفضل.»
الطوفي الصرصري الحنبلي (ت 716 هـ)، نجم الدين أبو الربيع سليمان بن عبد القوي بن عبد الكريم، الإشارات الإلهية إلي المباحث الأصولية، ص: 138، تحقيق: محمد حسن محمد حسن إسماعيل، الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان، الطبعة: الأولى، 1426 هـ - 2005 م
«نخستین دلیل آنان این است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در مهمترین موضوع، یعنی اثبات یکتاپرستی و رویارویی با منکران آن، تنها بر این چهار نفر تکیه و اعتماد کرد، نه بر دیگران. از نظر آنان، هر کس که در مهمترین امور، بدون دیگران، مورد اعتماد و اتکای پیامبر صلی الله علیه وآله قرار گیرد، از همه برتر و بافضیلتتر است.»
بر اساس استدلال نخست، می توان گفت که پیامبر گرامی اسلام صلیاللهعلیهوآله در مهمترین عرصه دینی، یعنی اثبات حقانیت توحید و رویارویی با منکران آن در واقعه مباهله، تنها چهار نفر را با خود همراه ساخت: حضرت علی علیهالسلام، حضرت فاطمه سلاماللهعلیها، امام حسن علیهالسلام و امام حسین علیهالسلام.
از این منظر، این انتخاب کاملاً هدفمند بوده است؛ زیرا اگر در میان صحابه یا خویشاوندان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله افرادی شایستهتر یا برتر از این چهار بزرگوار وجود داشتند، شایسته بود که در چنین موقعیت سرنوشتسازی حضور یابند. بنابراین، اختصاص این جایگاه به آنان، نشانه برتری و فضیلت ویژه ایشان نسبت به دیگران است.
تبیین این استدلال بر این پایه استوار است که توحید تنها یک مفهوم ذهنی یا یک باور نظری نیست، بلکه حقیقتی عینی است که در رفتار، شخصیت و سلوک انسان کامل تجلی مییابد. از اینرو، هنگامی که خداوند متعال به پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله فرمان داد تا «فرزندان، زنان و جانهای خود» را برای مباهله حاضر کند، آن حضرت کسانی را به میدان آورد که کاملترین مظهر توحید و بندگی الهی بودند.
بر این اساس، اگر حقیقت توحید در قالب انسان تجسم یابد، در وجود حضرت علی علیهالسلام، حضرت فاطمه سلاماللهعلیها، امام حسن علیهالسلام و امام حسین علیهالسلام ظهور میکند. حضور این چهار شخص در مباهله بیانگر آن است که شناخت حقیقی توحید و دستیابی به مراتب کامل آن، از مسیر پیروی و اقتدا به این خاندان پاک امکانپذیر است؛ زیرا آنان نزدیکترین انسانها به حقیقت توحید و کاملترین جلوههای آن به شمار میآیند.
وجه دوم: نص صریح قرآن مبنی بر آسمانی بودن گزینش همراهان پیامبرصلی الله علیه و آله :
امام صرصري حنبلي شاگرد برجسته ابن تیمیه در وجه دوم استدلال می نویسد:
«الوجه الثاني: أنهم منصوص عليهم للمباهلة في القرآن من السماء، وكل من كان منصوصا عليه من السماء/ [86/ل] فهو أفضل.»
الطوفي الصرصري الحنبلي (ت 716 هـ)، نجم الدين أبو الربيع سليمان بن عبد القوي بن عبد الكريم، الإشارات الإلهية إلي المباحث الأصولية، ص: 138، تحقيق: محمد حسن محمد حسن إسماعيل، الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان، الطبعة: الأولى، 1426 هـ - 2005 م
«دلیل دوم این است که این چهار تن در قرآن کریم، با نص و تصریح الهی، برای حضور در مباهله برگزیده شدهاند. هر کس که از سوی خداوند در قرآن بهطور صریح برای چنین جایگاهی تعیین و معرفی شود، از دیگران برتر و بافضیلتتر است.»
استدلال دوم بر این پایه استوار است که آیه مباهله، خود گواهی روشن بر برتری اهلبیت علیهمالسلام نسبت به دیگر انسانها است. هنگامی که آیه مباهله نازل شد، خداوند متعال به پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله فرمان داد تا برای مباهله، «فرزندان»، «زنان» و «جانهای» خود را همراه بیاورد. پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نیز که در همه رفتارها و تصمیمهای خود بر اساس هدایت و فرمان الهی عمل میکرد، جز امام حسن علیهالسلام، امام حسین علیهالسلام، حضرت فاطمه سلاماللهعلیها و حضرت علی علیهالسلام هیچکس را با خود به صحنه مباهله نبرد. این انتخاب، برخاسته از اراده و هدایت الهی بوده و نشان میدهد که این چهار بزرگوار به صورت ویژه از سوی خداوند برای این جایگاه برگزیده شدهاند.
بر اساس این نکته، تصریح قرآن بر حضور این چهار تن در مباهله، نوعی نص و انتخاب الهی به شمار میآید و همین انتخاب، دلیل بر فضیلت و برتری آنان است. زیرا اگر افراد دیگری شایستگی بیشتری برای این مقام داشتند، خداوند متعال پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله را به همراه بردن آنان فرمان میداد. ازاینرو، شیعیان نتیجه میگیرند که امام حسن علیهالسلام، امام حسین علیهالسلام، حضرت فاطمه سلاماللهعلیها و حضرت علی علیهالسلام برگزیدگان خداوند متعال هستند و هر کس که به انتخاب و تصریح الهی برای چنین جایگاهی برگزیده شود، از برترین انسانها و برخوردار از والاترین مرتبه فضیلت خواهد بود.
وجه سوم: برتری جهاد روحانی در مقابل جهاد جسمانی:
همو در استدلالی بسیار متنق در وجه سوم می نویسد:
«الوجه الثالث: أن الجهاد ضربان: روحاني وجسماني، والروحاني أفضل، ثم إن عليه الصلاة والسلام-جعل هؤلاء القوم جنده في أفضل الجهادين، وهو الروحاني؛ فكانوا أفضل من جنده في الجهاد الجسماني، ثم كان علي أفضل أهل البيت لاجتماع الجهادين له، أما الروحاني ففي هذا المقام، وأما الجسماني فكم له فيه من مقام.»
الطوفي الصرصري الحنبلي (ت 716 هـ)، نجم الدين أبو الربيع سليمان بن عبد القوي بن عبد الكريم، الإشارات الإلهية إلي المباحث الأصولية، ص: 138، تحقيق: محمد حسن محمد حسن إسماعيل، الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان، الطبعة: الأولى، 1426 هـ - 2005 م
«دلیل سوم این است که جهاد بر دو گونه است: جهاد روحانی و جهاد جسمانی، و جهاد روحانی از جهاد جسمانی برتر است. پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله این چهار تن را یاران و همراهان خود در برترین نوع جهاد، یعنی جهاد روحانی، قرار داد؛ ازاینرو، آنان از کسانی که در جهاد جسمانی همراه پیامبر بودند، برترند. همچنین حضرت علی علیهالسلام در میان اهلبیت از جایگاهی برتر برخوردار است؛ زیرا هر دو نوع جهاد را در خود جمع کرده است: جهاد روحانی را در ماجرای مباهله و جهاد جسمانی را در صحنههای متعدد نبرد که کارنامهای درخشان و بینظیر از آن بر جای گذاشته است.»
استدلال سوم بر این مبنا استوار است که جهاد تنها به نبرد نظامی محدود نمیشود، بلکه دو گونه دارد: جهاد جسمانی و جهاد روحانی، و جهاد روحانی از آنرو که به دفاع از ایمان، حقیقت و اعتقادات الهی مربوط است، برتر از جهاد جسمانی به شمار میآید. واقعه مباهله نیز نمونهای روشن از جهاد روحانی بود؛ زیرا در این رخداد، آبروی اسلام، حقانیت نبوت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و غلبه حقیقت بر منکران، بهویژه مسیحیان نجران، در گرو موفقیت در مباهله و نزول لعنت الهی بر دروغگویان قرار داشت. ازاینرو، مباهله صحنه رویارویی قدرتهای معنوی به اذن الهی بود تا میزان صدق ایمان، استحکام اعتقاد و عمق توحید در برابر دیدگان همگان آشکار شود. بر همین اساس، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در این میدان سرنوشتساز، تنها کسانی را همراه خود ساخت که والاترین مراتب ایمان و معرفت توحیدی را دارا بودند و شایستگی حضور در این جهاد روحانی را داشتند.
بر اساس این استدلال، هرچند در میان اصحاب پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله شخصیتهای بزرگی حضور داشتند که در جهاد جسمانی و میدانهای نبرد از جایگاه والایی برخوردار بودند، اما امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام از ویژگی منحصربهفردی برخوردار بود؛ زیرا هر دو نوع جهاد را در عالیترین مرتبه در وجود خود جمع کرده بود. آن حضرت از یک سو در جهاد جسمانی، با حضور تعیینکننده در بدر، احد، خندق، خیبر و دیگر نبردهای اسلامی، برترین رزمنده اسلام به شمار میرفت و از سوی دیگر، در جهاد روحانی و دفاع از حقیقت توحید، در کنار پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در واقعه مباهله حضور یافت. ازاینرو، بر اساس این استدلال، این اجتماع دو فضیلت دلیل دیگری بر برتری امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام نسبت به دیگران است چرا که امیرالمومنین علیه السلام نه تنها در میدان شمشیر، بلکه در عرصه ایمان، معرفت و جهاد با نفس نیز در عالیترین مرتبه قرار داشت و از همین رو بر دیگر صحابه برتری یافته است.
وجه چهارم: استدلال به انحصار مصادیق «زنان» و «جانها» در آیه مباهله
چهارمین استدلال مبتنی بر نص قرآنی در آیه مباهله است:
«الوجه الرابع: أن نساءه في هذا المقام المشهود كانت فاطمة، ونفسه كان هو عليا، فوجب أن يكونا أفضل من عائشة وأبي بكر.»
الطوفي الصرصري الحنبلي (ت 716 هـ)، نجم الدين أبو الربيع سليمان بن عبد القوي بن عبد الكريم، الإشارات الإلهية إلي المباحث الأصولية، ص: 138، تحقيق: محمد حسن محمد حسن إسماعيل، الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان، الطبعة: الأولى، 1426 هـ - 2005 م
«دلیل چهارم این است که در آن جایگاه بزرگ و سرنوشتساز، مقصود از «زنانِ» پیامبر، حضرت فاطمه سلاماللهعلیها بود و مقصود از «جانِ» پیامبر، حضرت علی علیهالسلام. بنابراین، باید حضرت فاطمه سلاماللهعلیها از عایشه برتر باشد و حضرت علی علیهالسلام نیز از ابوبکر برتر باشد.»
در استدلال چهارم بر تعبیرهای بهکاررفته در آیه مباهله تکیه تکیه شده است. خداوند متعال در این آیه به پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله فرمان داد که «زنان»، «فرزندان» و «جانهای» خود را برای مباهله حاضر کند. با این حال، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در مقام تفسیر عملی مفاد دستور الهی، از میان همه زنان، تنها حضرت فاطمه سلاماللهعلیها را همراه خود برد و از میان مردان نیز تنها حضرت علی علیهالسلام را مصداق «جانهای ما» قرار داد. از نگاه شیعیان، این انتخاب اختصاصی نشان میدهد که این دو بزرگوار از جایگاهی ممتاز و بیهمتا برخوردار بودهاند و انتخاب آنان، بر اساس اراده و هدایت الهی صورت گرفته است.
بر پایه این برداشت، اگر در میان زنان مسلمان کسی از حضرت فاطمه سلاماللهعلیها شایستهتر یا در میان مردان صحابه کسی از حضرت علی علیهالسلام برتر بود، سزاوار بود که در چنین صحنهای حاضر شود یا دستکم در این انتخاب الهی سهمی داشته باشد. اما انحصار مصداق «زنان» در حضرت فاطمه سلاماللهعلیها و مصداق «جانهای ما» در حضرت علی علیهالسلام، از نظر شیعیان دلالت بر برتری آن دو دارد. از همین رو، آنان نتیجه میگیرند که حضرت فاطمه سلاماللهعلیها از عایشه برتر است و حضرت علی علیهالسلام نیز بر ابوبکر فضیلت دارد؛ زیرا خداوند متعال آنان را برای نمایندگی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در مهمترین صحنه اثبات حقانیت اسلام برگزیده است.
نکتهای که این استدلال را تقویت میکند، قرینه مقابله میان تعابیر آیه مباهله است. در فراز «أَبْنَاءَنَا»، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله به یک فرد بسنده نکرد، بلکه هر دو سبط خود، امام حسن علیهالسلام و امام حسین علیهالسلام را که هر دو به یک اندازه شایستگی انطباق عنوان «فرزندان ما» را داشتند، همراه آورد. اما در دو فراز «نِسَاءَنَا» و «أَنْفُسَنَا»، با وجود آنکه همسران متعدد و صحابه فراوانی در جامعه اسلامی حضور داشتند، تنها حضرت فاطمه سلاماللهعلیها به عنوان مصداق «زنان ما» و تنها امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام به عنوان مصداق «جانهای ما» انتخاب شدند. این تفاوت در نحوه تطبیق الفاظ آیه، دلالت روشنی بر انحصار این دو عنوان در آن دو بزرگوار دارد و نشان میدهد که هیچ فرد دیگری در مرتبه و شایستگی آنان برای احراز این جایگاه الهی قرار نداشته است؛ ازاینرو، این انحصار خود قرینهای بر برتری و فضیلت ویژه حضرت فاطمه سلاماللهعلیها و امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام نسبت به دیگران به شمار میآید.
وجه پنجم: استدلال به عدم حضور دیگر صحابه در مباهله
استدلال پنجم مبتنی بر قرینه حکمت نبوی در انتخاب افراد برای ماموریت های بسیار مهم الهی است:
«الوجه الخامس: لو كان أبو بكر وعمر وعائشة وحفصة في طبقة أهل البيت في الفضيلة، لأخرجهم معهم للمباهلة، لأن أهل الفضل إنما يدخرون لأوقات الكروب، كما أن الشجعان إنما يدخرون للحروب.»
الطوفي الصرصري الحنبلي (ت 716 هـ)، نجم الدين أبو الربيع سليمان بن عبد القوي بن عبد الكريم، الإشارات الإلهية إلي المباحث الأصولية، ص: 138، تحقيق: محمد حسن محمد حسن إسماعيل، الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان، الطبعة: الأولى، 1426 هـ - 2005 م
«دلیل پنجم این است که اگر ابوبکر، عمر، عایشه و حفصه از نظر فضیلت همرتبه اهلبیت علیهم السلام بودند، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله آنان را نیز برای مباهله همراه خود میآورد؛ زیرا انسانهای بافضیلت برای روزهای سخت و بحرانها نگه داشته میشوند، همانگونه که دلاوران را برای میدانهای جنگ ذخیره میکنند.»
این استدلال بر این نکته تأکید دارد که مباهله یکی از حساسترین و سرنوشتسازترین رخدادهای تاریخ اسلام بود؛ زیرا حقانیت رسالت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و سرنوشت رویارویی با مسیحیان نجران در آن رقم میخورد. در چنین موقعیتی، اقتضای حکمت آن بود که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله برترین و شایستهترین افراد را با خود همراه سازد؛ همانگونه که فرماندهان، نیرومندترین و کارآمدترین نیروهای خود را برای دشوارترین میدانها نگه میدارند. ازاینرو، اگر ابوبکر، عمر، عایشه و حفصه از نظر فضیلت و منزلت همرتبه حضرت علی علیهالسلام، حضرت فاطمه سلاماللهعلیها، امام حسن علیهالسلام و امام حسین علیهالسلام بودند، انتظار میرفت که در این صحنه حضور داشته باشند. اما انحصار همراهان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در همان چهار تن، از نگاه شیعیان، نشاندهنده آن است که آنان برترین افراد امت و شایستهترین اشخاص برای حضور در بزرگترین میدان دفاع از حقانیت اسلام بودهاند.
در تکمیل این استدلال، می توان به حکمت و عصمت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در انتخاب همراهان مباهله استناد کرد؛ از آنجا که آن حضرت در همه تصمیمها و رفتارهای خود تابع وحی الهی و دور از هرگونه گزینش شخصی و سلیقهای بود، محال است در مهمترین صحنه اثبات حقانیت اسلام، افرادی را همراه خود ببرد که از دیگران برتر نباشند. آیه مباهله نیز نشان میدهد که رویارویی با مسیحیان نجران، صرف یک مناظره علمی نبود، بلکه میدان مقابله با مدعیان باطل و درخواست نزول لعنت الهی بر دروغگویان بود؛ ازاینرو، حکمت اقتضا میکرد که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله پاکترین، صادقترین و بافضیلتترین افراد امت را که شایستگی حضور در چنین عرصهای را داشتند، برگزیند. بنابراین، محدود ساختن همراهان به امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام، حضرت فاطمه سلاماللهعلیها، امام حسن علیهالسلام و امام حسین علیهالسلام، از دیدگاه شیعیان، صرفاً بیانگر فضیلتی اخلاقی نیست، بلکه نشانه انتخاب الهی و گواه آن است که این چهار بزرگوار کاملترین مصادیق ایمان، صدق و طهارت بوده و از همه مسلمانان، حتی برجستهترین صحابه، برتر و سزاوارتر برای نمایندگی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در مقابله با دشمنان و اثبات حقانیت دین الهی بودهاند.
جمع بندی:
مجموع این استدلالها بر آن دلالت دارد که واقعه مباهله یکی از روشنترین شواهد قرآنی بر فضیلت، برتری و جایگاه منحصربهفرد اهلبیت علیهمالسلام نسبت به سایر صحابه و نزدیکان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله است. مباهله صحنهای سرنوشتساز برای اثبات حقانیت نبوت، غلبه توحید بر باطل و رویارویی با منکران بود و اقتضای حکمت الهی و عصمت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله آن بود که در چنین میدان خطیری، تنها برترین، پاکترین و صادقترین افراد امت را همراه خود برگزیند. ازاینرو، حضور انحصاری امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام، حضرت فاطمه سلاماللهعلیها، امام حسن علیهالسلام و امام حسین علیهالسلام، در کنار عدم حضور دیگر صحابه و همسران پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، نشاندهنده آن است که این چهار بزرگوار کاملترین مظاهر توحید، برترین مجاهدان در عرصه جهاد روحانی و جسمانی و شایستهترین افراد برای نمایندگی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در این آزمون الهی بودهاند. همچنین انحصار مصادیق «أبنائنا»، «نسائنا» و «أنفسنا» در این خاندان، انتخاب و انتصاب ویژه الهی آنان را آشکار ساخته و از نگاه شیعیان، دلیل روشنی بر برتری، فضیلت و مرجعیت دینی اهلبیت علیهمالسلام پس از پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله به شمار میآید.
