2019 July 18 - پنج شنبه 27 تير 1398
امامت در انديشه امام صادق عليه السلام با تکيه بر کتاب شريف کافي
کد مطلب: ١٢٧٣٠ تاریخ انتشار: ٠٧ تير ١٣٩٨ - ١٧:٠١ تعداد بازدید: 490
مقالات » عمومي
جدید
امامت در انديشه امام صادق عليه السلام با تکيه بر کتاب شريف کافي

 

ششمين حجت خداوند متعال، ابو عبد الله حضرت جعفر بن محمد الصادق عليه السلام در تاريخ مکتب اهل بيت عليهم السلام يکي از ستاره هايي است که تاثير گذاري ايشان در ابواب مختلف علوم حتي مورد اعتراف دشمنان ايشان نيز بوده است.

وسعت زماني که در زمان امام صادق عليه السلام رخ داد، مي توان به انحلال و از بين رفتن دولت اموي و تشکيل دولت عباسيان اشاره کرد که زمينه خوبي براي تشکيل جلسات علمي و استفاده از فضاي به وجود آمده را براي حضرت آسان گردانید و امام صادق سلام الله عليه در راستاي تشکيل جلسات علمي و نشر معارف اهل بيت عليهم السلام قدمي موثر برداشتند. کرسي درسي ايشان از همه عقايد و تفکرات حضور داشتند. از خواص امام مانند محمد بن مسلم و زرارة در کرسي علمي ايشان و استفاده از خوان علمي آن حضرت استفاده و افرادي که از خط اهل بيت عليهم السلام به دور بوده و رابطه خوبي با ايشان نداشتند مانند ابو حنيفه و مالک بن انس و... نيز حضور داشتند هر چند در عمل، مخالف امام صادق عليه السلام بوده اند.

انديشه امامت در کلام امام صادق عليه السلام از جمله مباحث مهمي است که بايد مورد توجه قرار گيرد و اهميت آن در کلام ششمين حجت خداوند روشن گردد. روايات متعددي که در منابع مکتوب اماميه بيان شده است، حاکي از اهيمت اين مساله نزد اهل بيت عليهم السلام بوده است که در اين نوشته، به نحو اختصار به برخي از مؤلفه هاي مهمي که در راستاي شناخت و جايگاه امامت توسط امام صادق عليه السلام اشاره شده است، پرداخته خواهد شد.

1.ضرورت امامت

وجود امام در هر عصر و زماني يکي از عقايد مسلم مسلمانان بوده و اهميت آن از باب هدايتگري امام مي باشد.

در روايتي نوراني، امام صادق سلام الله عليه به ضرورت وجود امام در هر زماني چنين اشاره فرمودند:

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ أَجَلُّ وَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ يَتْرُكَ الْأَرْضَ بِغَيْرِ إِمَامٍ عَادِلٍ.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الكافي، ج1، ص178، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

ابوبصير از امام صادق عليه السلام نقل کرد که آن حضرت فرمودند: خدا برتر و بزرگتر از آنست كه زمين را بدون امام عادل واگذارد.

نکته مهمي که علاوه بر نصب امام در اين روايت شريف ديده مي شود، صفت عدالت است که خداوند متعال امام عادل بر مردم انتخاب مي کند نه هر امامي پس عقيده اهل تسنن که تبعيت از هر امامي ولو فاسق و فاجر با اين سخن امام صادق عليه السلام باطل مي شود و همچنين نصب هر گونه فرد ظالم و غير عادلي از جانب خداوند متعال منتفي است و آنکه انتخاب شده الهي باشد، داراي صفات الهي است که بر مردم لازم و واجب است تا از او تبعيت کنند.

2.ائمه جانشينان خداوند

دومين مؤلفه اي که در کلام امام صادق سلام الله عليه ديده مي شود، معرفي اهل بيت عليهم السلام به عنوان جانشينان الهي است. از آنجائي که امام پيشواي مردم است، جانشين خداوند متعال مي باشد.

در روايتي نوراني، ابوبصير از امام صادق عليه السلام چنين نقل کرده است:

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام الْأَوْصِيَاءُ هُمْ أَبْوَابُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الَّتِي يُؤْتَى مِنْهَا وَ لَوْلَاهُمْ مَا عُرِفَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بِهِمُ احْتَجَّ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَى خَلْقِهِ.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الكافي، ج1، ص193، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

ابو بصير از امام صادق عليه السلام نقل کرده است که آن حضرت فرمودند: اوصياء [جانشينان] همان دروازه توجه به خداوند مي باشند، اگر آنها نبودند، خدا عز و جل شناخته نمى‏شد، خدا بوسيله آنها بر خلق خود اتمام حجت كرده است.

علاوه بر معرفي جانشنيان رسول خدا صلي الله عليه و آله به عنوان درگاه الهي، شناخت خداوند متعال نيز منوط به وجود آنان مي باشد چرا که انوار مقدس اهل بيت عليهم السلام مصداق کامل ترين و بهترين خلق خداوند بوده و خداوند متعال آنان را برگزيد و نشانه اي براي شناخت خود قرار داد که شناخت حجت هاي خداوند، يکي از مباحث مهم در مسير شناخت خداوند متعال مي باشد.

 

3.امانت هاي الهي

در روايتي نوراني، امام صادق عليه السلام صفات متعددي را براي امام ذکر کرده اند که حکايت از اهميت امام و موضوع امامت دارد چنان چه آن حضرت فرمودند:

عَنْ خَيْثَمَةَ قَالَ قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَا خَيْثَمَةُ نَحْنُ شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ وَ بَيْتُ الرَّحْمَةِ وَ مَفَاتِيحُ الْحِكْمَةِ وَ مَعْدِنُ الْعِلْمِ وَ مَوْضِعُ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِكَةِ وَ مَوْضِعُ سِرِّ اللَّهِ وَ نَحْنُ وَدِيعَةُ اللَّهِ فِي عِبَادِهِ وَ نَحْنُ حَرَمُ اللَّهِ الْأَكْبَرُ وَ نَحْنُ ذِمَّةُ اللَّهِ وَ نَحْنُ عَهْدُ اللَّهِ فَمَنْ وَفَى بِعَهْدِنَا فَقَدْ وَفَى بِعَهْدِ اللَّهِ وَ مَنْ خَفَرَهَا فَقَدْ خَفَرَ ذِمَّةَ اللَّهِ وَ عَهْدَهُ.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الكافي، ج1، ص221، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

خيثمه نقل مي کند که امام صادق عليه السلام به من فرمودند: اى خيثمه، ما درخت نبوت و خانه رحمت و كليد حكمت و كانون دانش و محل رسالت و آمد و شد فرشتگان و محل راز خدائيم، ما امانت خدا در ميان بندگانش و حرم بزرگ خدا هستيم. ما امان خدا و پيمان او هستيم، هر كه به پيمان ما وفا كند به پيمان خدا وفا كرده و هر كه با ما پيمان ‏شكنى كند پيمان و عهد خدا را شكسته است.

در اين روايت، امام صادق عليه السلام چندين ويژگي امام را ذکر کرده است که حائز اهميت است. اشاره به اينکه آن بزرگواران امانت الهي بوده و همچنين عمل به عهد و وفاي آن بزرگواران همان عهد و وفاي الهي است، از ويژگي مخصوص اهل بيت عليهم السلام مي باشد. حال بايد سوال کرد که براستي مردم با اين امانت هاي الهي چه کردند. آيا غصب خلافت اميرالمؤمنين سلام الله عليه و شهادت صديقه کبري سلام الله عليها و... از مصاديق وفاي به عهد است يا نقض عهد؟

 

4.ولي امر خداوند

در روايتي امام صادق عليه السلام خطاب به عبد الرحمن بن کثير تصريح فرمودند که ما اهل بيت عليهم السلام ولي امر خداوند و گنجينه‏هاى علم خدا و مخزن وحى او مي باشند:

عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ وَ خَزَنَةُ عِلْمِ اللَّهِ وَ عَيْبَةُ وَحْيِ اللَّهِ.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الكافي، ج1، ص192، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

ما فرمانروايان فرمان خدا و گنجينه علم خدا و مخزن وحى خدا هستيم.

همين روايت را مرحوم خزاز قمي با اندکي اختلاف چنين نقل کرده است:

نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ وَ خَزَنَةُ عِلْمِ اللَّهِ وَ عَيْبَةُ وَحْيِ اللَّهِ وَ أَهْلُ دِينِ اللَّهِ وَ عَلَيْنَا نَزَلَ كِتَابُ اللَّهِ وَ بِنَا عُبِدَ اللَّهُ وَ لَوْلَانَا مَا عُرِفَ اللَّهُ وَ نَحْنُ وَرَثَةُ نَبِيِّ اللَّهِ وَ عِتْرَتُهُ.

الصفار، محمد بن الحسن بن فروخ (المتوفي290ق) بصائر الدرجات، ص81، تحقيق: تصحيح وتعليق وتقديم: الحاج ميرزا حسن كوچه باغي، ناشر: منشورات الأعلمي – طهران، سال چاپ : 1404ق - 1362 ش.

ما فرمانروايان فرمان خدا و گنجينه‏هاى علم خدا و مخزن وحى او و اهل دين خدا هستيم كتاب خدا بر ما نازل شده بواسطه ما خدا پرستش شد اگر ما نبوديم، خدا شناخته نمي شد ما وارث پيامبر خدا و عترت او هستيم.

در اين روايت نيز اهل بيت عليهم السلام علاوه بر فرمانروايان اوامر الهي، به عنوان نگه دارندگان علم خداوند نيز معرفي شده اند.

 

5.اطاعت و شناخت امام

لزوم معرفت و شناخت امام يکي از مباحث مهمي عقيدتي محسوب شده تا جائي که نشناختن امام و عدم تبعيت او، مرگ جاهلي را در پيش دارد.

امام صادق عليه السلام در روايتي طولاني، لزوم اطاعت و شناخت اهل بيت عليهم السلام را چنين بيان فرمودند:

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ: إِنَّكُمْ لَا تَكُونُونَ صَالِحِينَ حَتَّى تَعْرِفُوا وَ لَا تَعْرِفُونَ حَتَّى تُصَدِّقُوا وَ لَا تُصَدِّقُونَ حَتَّى تُسَلِّمُوا أَبْوَاباً أَرْبَعَةً لَا يَصْلُحُ أَوَّلُهَا إِلَّا بِآخِرِهَا ضَلَّ أَصْحَابُ الثَّلَاثَةِ وَ تَاهُوا تَيْهاً بَعِيداً إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَا يَقْبَلُ إِلَّا الْعَمَلَ الصَّالِحَ وَ لَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ إِلَّا بِالْوَفَاءِ بِالشُّرُوطِ وَ الْعُهُودِ وَ مَنْ وَفَى اللَّهَ بِشُرُوطِهِ وَ اسْتَكْمَلَ مَا وَصَفَ فِي عَهْدِهِ نَالَ مَا عِنْدَهُ وَ اسْتَكْمَلَ وَعْدَهُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخْبَرَ الْعِبَادَ بِطَرِيقِ الْهُدَى وَ شَرَعَ لَهُمْ فِيهَا الْمَنَارَ وَ أَخْبَرَهُمْ كَيْفَ يَسْلُكُونَ فَقَالَ وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى‏ وَ قَالَ إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ فَمَنِ اتَّقَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِيمَا أَمَرَهُ لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ مُؤْمِناً بِمَا جَاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ صلي الله عليه و آله هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ فَاتَ قَوْمٌ وَ مَاتُوا قَبْلَ أَنْ يَهْتَدُوا وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ آمَنُوا وَ أَشْرَكُوا مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّهُ مَنْ أَتَى الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها اهْتَدَى وَ مَنْ أَخَذَ فِي غَيْرِهَا سَلَكَ طَرِيقَ الرَّدَى وَصَلَ اللَّهُ‏ طَاعَةَ وَلِيِّ أَمْرِهِ بِطَاعَةِ رَسُولِهِ صلي الله عليه و آله وَ طَاعَةَ رَسُولِهِ بِطَاعَتِهِ فَمَنْ تَرَكَ طَاعَةَ وُلَاةِ الْأَمْرِ لَمْ يُطِعِ اللَّهَ وَ لَا رَسُولَهُ وَ هُوَ الْإِقْرَارُ بِمَا نَزَلَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ- خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ الْتَمِسُوا الْبُيُوتَ الَّتِي أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ فَإِنَّهُ قَدْ خَبَّرَكُمْ أَنَّهُمْ رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِيتاءِ الزَّكاةِ يَخافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ إِنَّ اللَّهَ قَدِ اسْتَخْلَصَ الرُّسُلَ لِأَمْرِهِ ثُمَّ اسْتَخْلَصَهُمْ مُصَدِّقِينَ لِذَلِكَ فِي نُذُرِهِ فَقَالَ وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ تَاهَ مَنْ جَهِلَ وَ اهْتَدَى مَنْ أَبْصَرَ وَ عَقَلَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ وَ كَيْفَ يَهْتَدِي مَنْ لَمْ يُبْصِرْ وَ كَيْفَ يُبْصِرُ مَنْ لَمْ يُنْذَرْ اتَّبِعُوا رَسُولَ اللَّهِ ص وَ أَقِرُّوا بِمَا نَزَلَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ اتَّبِعُوا آثَارَ الْهُدَى فَإِنَّهُمْ عَلَامَاتُ الْأَمَانَةِ وَ التُّقَى وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَوْ أَنْكَرَ رَجُلٌ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عليه السلام وَ أَقَرَّ بِمَنْ سِوَاهُ مِنَ الرُّسُلِ لَمْ يُؤْمِنْ اقْتَصُّوا الطَّرِيقَ بِالْتِمَاسِ الْمَنَارِ وَ الْتَمِسُوا مِنْ وَرَاءِ الْحُجُبِ الْآثَارَ تَسْتَكْمِلُوا أَمْرَ دِينِكُمْ وَ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الكافي، ج2، ص47-48، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

امام صادق عليه السلام فرمودند: شما صالح نمي شويد، جز اينكه معرفت پيدا كنيد و معرفت پيدا نمي کنيد جز اينكه تصديق كنيد و تصديق نمي کنيد جز اينكه تسليم باشيد. هر چهار در (تسليم و تصديق و معرفت و صلاح) را بكوبيد كه نخستين آنها جز به همراهى آخرشان شايسته نگردد، كسانى كه همراه سه در باشند گمراه گشته و در بي راهى دورى افتاده ‏اند. خداى تبارك و تعالى جز عمل صالح نپذيرد و جز وفاء به شروط و پيمانها را نپذيرد، كسى كه شرطش را با خدا وفا كند و آنچه خدا در پيمانش بيان كرده، بكار بندد به آنچه نزد خداست برسد و وعده خدا را كاملا دريابد، خداى تبارك و تعالى بندگانش را به راه هاى هدايت خبر داده و براى ايشان در آن راهها چراغهاى بلند قرار داده و به آنها خبر داده است كه چگونه راه پيمايند و فرموده است: «و من آمرزنده آن كساني هستم كه توبه كرده و عمل صالح داشته و سپس راه هدايت پيمايد.» و فرموده است: «خدا فقط از پرهيزكاران مي پذيرد» پس كسى كه از خدا نسبت به اوامرش باك داشته باشد خدا را ملاقات كند در حالى كه مؤمن باشد به آنچه [حضرت] محمد صلي الله عليه و آله آورده است؛ افسوس افسوس، كه مردمى گذشتند و پيش از آنكه هدايت شوند، مردند و گمان کردند كه مؤمن هستند ولى از آنجا كه نميدانستند، مشرك بودند، هر كه از در به خانه بيايد، راه را يافته است و آنكه راهى غير از در پيش گيرد، راه هلاكت پيموده است. خدا اطاعت ولى امرش را به اطاعت رسولش پيوسته و طاعت رسولش را به طاعت خودش گره زده است، پس هر كه از واليان امر اطاعت نكند، خدا و رسولش را اطاعت نكرده است، و اقرار به آنچه از طرف خدا نازل گشته كه فرموده است: «در هر مسجدى پوشاك زيور به تن كنيد» و خواهش نمائيد و بجوئيد خانه‏هائى را كه خدا اجازه داده رفعت گيرند و نامش در آنها برده شود، زيرا خدا بشما خبر داده كه آنها «مردانى باشند كه هيچ تجارت و داد و ستدى ايشان را از ياد خدا و گزاردن نماز و دادن زكاة باز ندارد و از روزى كه دلها و ديده ‏ها در آن دگرگون شود، بيم دارند» همانا خدا فرستادگانش را براى امرش برگزيد و سپس ايشان را باور دارندگان به بيم هاى خويش انتخاب كرده و فرمود: «هيچ امتى نيست مگر اينكه در ميانشان بيم رسانى بوده است» گمراه شد آنكه ندانست و به مسير رسيد آنكه بينا و عاقل گشت. خداوند فرمود: «نكته ‏ايست، ديدگان كور نيست بلكه دلهائى كه در سينه‏ هاست كور است» چگونه مسير را پيدا کند كسى كه بينا نيست و چگونه بينا شود كسى كه تفكر نكند. از رسول خدا و اهل بيتش پيروى كنيد و به آنچه از نزد خدا نازل گشته اعتراف نمائيد و در پى نشانه‏ هاى هدايت برويد، زيرا كه ايشان علامات امانت و تقوايند و بدانيد كه اگر كسى عيسى بن مريم را انكار كند و به پيغمبران ديگر اعتراف نمايد، ايمان ندارد. روشني ها را بجوئيد و راه پيمائيد و آثار پشت پرده (امام پنهان و يا اخبار و احاديث و يا عنايات مخصوص خدا) را بخواهيد تا امر دينتان كامل شود و بخداى پروردگارتان مؤمن شويد.

 

6.جايگاهي والاي امام

مقام والاي امام و حجت خداوند فراتر از يک بشر عادي بوده اين نيز يک نکته ويژه در معرفت شناسي نسبت به انوار مقدس الهي است.

در روايتي نوراني، امام صادق عليه السلام مقام و جايگاه حجت خداوند متعال را چنين بيان فرمودند:

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام فِي خُطْبَةٍ لَهُ يَذْكُرُ فِيهَا حَالَ الْأَئِمَّةِ عليهم السلام وَ صِفَاتِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْضَحَ بِأَئِمَّةِ الْهُدَى مِنْ أَهْلِ بَيْتِ نَبِيِّنَا عَنْ دِينِهِ وَ أَبْلَجَ بِهِمْ عَنْ سَبِيلِ مِنْهَاجِهِ وَ فَتَحَ بِهِمْ عَنْ بَاطِنِ يَنَابِيعِ عِلْمِهِ فَمَنْ عَرَفَ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلي الله عليه و آله وَاجِبَ حَقِّ إِمَامِهِ وَجَدَ طَعْمَ حَلَاوَةِ إِيمَانِهِ وَ عَلِمَ فَضْلَ طُلَاوَةِ إِسْلَامِهِ  لِأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى نَصَبَ الْإِمَامَ عَلَماً لِخَلْقِهِ وَ جَعَلَهُ حُجَّةً عَلَى أَهْلِ مَوَادِّهِ وَ عَالَمِهِ وَ أَلْبَسَهُ اللَّهُ تَاجَ الْوَقَارِ وَ غَشَّاهُ مِنْ نُورِ الْجَبَّارِ يُمَدُّ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ لَا يَنْقَطِعُ عَنْهُ مَوَادُّهُ وَ لَا يُنَالُ مَا عِنْدَ اللَّهِ إِلَّا بِجِهَةِ أَسْبَابِهِ وَ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ أَعْمَالَ الْعِبَادِ إِلَّا بِمَعْرِفَتِهِ فَهُوَ عَالِمٌ بِمَا يَرِدُ عَلَيْهِ مِنْ مُلْتَبِسَاتِ الدُّجَى وَ مُعَمَّيَاتِ السُّنَنِ وَ مُشَبِّهَاتِ الْفِتَنِ فَلَمْ يَزَلِ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَخْتَارُهُمْ لِخَلْقِهِ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ عليه السلام مِنْ عَقِبِ كُلِّ إِمَامٍ يَصْطَفِيهِمْ لِذَلِكَ وَ يَجْتَبِيهِمْ وَ يَرْضَى بِهِمْ لِخَلْقِهِ وَ يَرْتَضِيهِمْ كُلَّمَا مَضَى مِنْهُمْ إِمَامٌ نَصَبَ لِخَلْقِهِ مِنْ عَقِبِهِ إِمَاماً عَلَماً بَيِّناً وَ هَادِياً نَيِّراً وَ إِمَاماً قَيِّماً وَ حُجَّةً عَالِماً أَئِمَّةً مِنَ اللَّهِ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ حُجَجُ اللَّهِ وَ دُعَاتُهُ وَ رُعَاتُهُ عَلَى خَلْقِهِ يَدِينُ بِهَدْيِهِمُ‏ الْعِبَادُ وَ تَسْتَهِلُّ بِنُورِهِمُ الْبِلَادُ وَ يَنْمُو بِبَرَكَتِهِمُ التِّلَادُ جَعَلَهُمُ اللَّهُ حَيَاةً لِلْأَنَامِ وَ مَصَابِيحَ لِلظَّلَامِ وَ مَفَاتِيحَ لِلْكَلَامِ وَ دَعَائِمَ لِلْإِسْلَامِ جَرَتْ بِذَلِكَ فِيهِمْ مَقَادِيرُ اللَّهِ عَلَى مَحْتُومِهَا فَالْإِمَامُ هُوَ الْمُنْتَجَبُ الْمُرْتَضَى وَ الْهَادِي الْمُنْتَجَى وَ الْقَائِمُ الْمُرْتَجَى اصْطَفَاهُ اللَّهُ بِذَلِكَ وَ اصْطَنَعَهُ عَلَى عَيْنِهِ فِي الذَّرِّ حِينَ ذَرَأَهُ وَ فِي الْبَرِيَّةِ حِينَ بَرَأَهُ ظِلًّا قَبْلَ خَلْقِ نَسَمَةٍ عَنْ يَمِينِ عَرْشِهِ مَحْبُوّاً بِالْحِكْمَةِ فِي عِلْمِ الْغَيْبِ عِنْدَهُ اخْتَارَهُ بِعِلْمِهِ وَ انْتَجَبَهُ لِطُهْرِهِ بَقِيَّةً مِنْ آدَمَ عليه السلام وَ خِيَرَةً مِنْ ذُرِّيَّةِ نُوحٍ وَ مُصْطَفًى مِنْ آلِ إِبْرَاهِيمَ وَ سُلَالَةً مِنْ إِسْمَاعِيلَ وَ صَفْوَةً مِنْ عِتْرَةِ مُحَمَّدٍ صلي الله عليه و آله لَمْ يَزَلْ مَرْعِيّاً بِعَيْنِ اللَّهِ يَحْفَظُهُ وَ يَكْلَؤُهُ بِسِتْرِهِ مَطْرُوداً عَنْهُ حَبَائِلُ إِبْلِيسَ وَ جُنُودِهِ مَدْفُوعاً عَنْهُ وُقُوبُ الْغَوَاسِقِ وَ نُفُوثُ كُلِّ فَاسِقٍ مَصْرُوفاً عَنْهُ قَوَارِفُ السُّوءِ مُبْرَأً مِنَ الْعَاهَاتِ مَحْجُوباً عَنِ الْآفَاتِ مَعْصُوماً مِنَ الزَّلَّاتِ مَصُوناً عَنِ الْفَوَاحِشِ كُلِّهَا مَعْرُوفاً بِالْحِلْمِ وَ الْبِرِّ فِي يَفَاعِهِ مَنْسُوباً إِلَى الْعَفَافِ وَ الْعِلْمِ وَ الْفَضْلِ عِنْدَ انْتِهَائِهِ مُسْنَداً إِلَيْهِ أَمْرُ وَالِدِهِ صَامِتاً عَنِ الْمَنْطِقِ فِي حَيَاتِهِ فَإِذَا انْقَضَتْ مُدَّةُ وَالِدِهِ إِلَى أَنِ انْتَهَتْ بِهِ مَقَادِيرُ اللَّهِ إِلَى مَشِيئَتِهِ وَ جَاءَتِ الْإِرَادَةُ مِنَ اللَّهِ فِيهِ إِلَى مَحَبَّتِهِ وَ بَلَغَ مُنْتَهَى مُدَّةِ وَالِدِهِ عليه السلام فَمَضَى وَ صَارَ أَمْرُ اللَّهِ إِلَيْهِ مِنْ بَعْدِهِ وَ قَلَّدَهُ دِينَهُ وَ جَعَلَهُ الْحُجَّةَ عَلَى عِبَادِهِ وَ قَيِّمَهُ فِي بِلَادِهِ وَ أَيَّدَهُ بِرُوحِهِ وَ آتَاهُ عِلْمَهُ وَ أَنْبَأَهُ فَصْلَ بَيَانِهِ وَ اسْتَوْدَعَهُ سِرَّهُ وَ انْتَدَبَهُ لِعَظِيمِ أَمْرِهِ وَ أَنْبَأَهُ فَضْلَ بَيَانِ عِلْمِهِ وَ نَصَبَهُ عَلَماً لِخَلْقِهِ وَ جَعَلَهُ حُجَّةً عَلَى أَهْلِ عَالَمِهِ وَ ضِيَاءً لِأَهْلِ دِينِهِ وَ الْقَيِّمَ عَلَى عِبَادِهِ رَضِيَ اللَّهُ بِهِ إِمَاماً لَهُمُ اسْتَوْدَعَهُ سِرَّهُ وَ اسْتَحْفَظَهُ عِلْمَهُ وَ اسْتَخْبَأَهُ حِكْمَتَهُ وَ اسْتَرْعَاهُ لِدِينِهِ وَ انْتَدَبَهُ لِعَظِيمِ أَمْرِهِ وَ أَحْيَا بِهِ مَنَاهِجَ سَبِيلِهِ وَ فَرَائِضَهُ وَ حُدُودَهُ فَقَامَ بِالْعَدْلِ عِنْدَ تَحَيُّرِ أَهْلِ الْجَهْلِ وَ تَحْيِيرِ أَهْلِ الْجَدَلِ بِالنُّورِ السَّاطِعِ‏ وَ الشِّفَاءِ النَّافِعِ بِالْحَقِّ الْأَبْلَجِ وَ الْبَيَانِ اللَّائِحِ مِنْ كُلِّ مَخْرَجٍ عَلَى طَرِيقِ الْمَنْهَجِ الَّذِي مَضَى عَلَيْهِ الصَّادِقُونَ مِنْ آبَائِهِ ع فَلَيْسَ يَجْهَلُ حَقَّ هَذَا الْعَالِمِ إِلَّا شَقِيٌّ وَ لَا يَجْحَدُهُ إِلَّا غَوِيٌّ وَ لَا يَصُدُّ عَنْهُ إِلَّا جَرِيٌّ عَلَى اللَّهِ جَلَّ وَ عَلَا.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الكافي، ج2، ص203-205، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

امام صادق عليه السلام در خطبه ‏اى كه حال و صفات امامان عليهم السلام را بيان مي كند، فرمودند: همانا خداوند به وسيله ائمه هدى از اهل بيت پيغمبر ما، دينش را آشكار ساخت و علمش را روشن نمود و براى آنان، باطن چشمه‏هاى علمش را گشود، هر كه از امت محمد صلي الله عليه و آله حق واجب امامش را بشناسد، طعم و شيرينى ايمانش را يافته و فضلِ خرمىِ اسلامش را بداند (خدايا در اينجا اين عاصى هم بدرگاه رحمتت چشم اميد دوزد) زيرا خداوند تبارك و تعالى امام را به پيشوائى خلقش منصوب كرده و بر روزي خواران اهل جهانش حجت قرار داده و تاج وقارش بر سر نهاده و از نور جباريتش، به او افكنده با رشته ‏اى الهى، تا آسمان كشيده كه فيوضات خدا از او منقطع نشود و آنچه نزد خداست جز از طريق وسائل او بدست نيايد و خدا اعمال بندگان را جز با معرفت او نپذيرد آنچه از امور مشتبه تاريك و سنت‏هاى مشكل و فتنه‏هاى نا آشكار بر او وارد شود، حكمش را مي داند. خداوند هميشه امامان را براى رهبرى خلقش از اولاد حسين عليه السلام و از فرزندان بلا واسطه هر امامى براى امامت برگزيند و انتخاب مي کند و ايشان را براى خلقش مي پذيرد و مي پسندد، هر گاه يكى از ايشان از دنيا برود، از فرزندان او امامى بزرگوار آشكار و رهبرى نوربخش و پيشوائى سرپرست و حجتى دانشمند براى خلقش نصب مي كند، ايشان از طرف خدا پيشوا است، به حق هدايت مي كنند و به حق داورى نمايند، حجتهاى خدا و داعيان بسوى خدايند، از طرف خدا مخلوق را سرپرستى مي كنند. بندگان خدا به رهبرى آنها ديندارى كنند و شهرها به نورشان آبادان شود و ثروتهاى كهنه از بركتشان فزونى يابد، خدا ايشان را حيات مردم و چراغهاى تاريكى و كليدهاى سخن و پايه‏هاى اسلام قرار داده و مقدرات حتمى خدا بر اين جارى شده، پس امام همان برگزيده و پسنديده و رهبرِ محرم اسرار و اميد بخشى است كه به فرمان خدا قيام كرده‏ است، خدا او را براى اين برگزيده و در عالم ذر كه او را آفريده، زير نظر خود پروريده و در ميان مردم، او را همچنان ساخته است، در عالم ذر پيش از آنكه جاندارى پديد آيد، امام را مانند سايه ‏اى در سمت راست عرش آفريده و با علم غيب خود، به او حكمت بخشيده و او را برگزيده و براى پاكيش انتخابش كرده است، باقى مانده خلافت آدم عليه السلام به او رسيده و از بهترين فرزندان نوح عليه السلام است، برگزيده خاندان ابراهيم عليه السلام و سلاله اسماعيل و انتخاب شده از عترت محمد صلى اللَّه عليه و آله است، هميشه زير نظر خدا سرپرستى شده و با پرده خود حفظ و نگهبانيش نموده و دامهاى شيطان و لشكرش را از او كنار زده و پيش آمدهاى شب هنگام و افسون جادوگران را از او دور ساخته است، روى آوردن بدى را از او برگردانيده، از بلاها بركنار است، از آفت ها پنهان است، از لغزشها معصوم بوده و از تمام زشتكاري ها مصون است.

در جوانى به خويشتن دارى و نيكوكارى معروف است و در پيرى به پاكدامنى و علم و فضيلت منسوب، امر امامت از پدرش به او رسيده و در زمان حيات پدرش از آن گفتار خاموش بوده، چون ايام پدرش گذشت و مقدرات و خواست خدا نسبت به او پايان يافت و اراده خدا او را بسوى محبت خود رسانيد و به پايان دورانش رسيد، او در گذشت و امر خدا پس از او به وى رسيد، خدا امر دينش را به گردن او نهاد و او را بر بندگانش حجت قرار داد و در بلادش سرپرست نمود و به روح خود قوتش داد و از علم خود به او داد و از بيان روشن [گفتار حق‏] آگاهش نمود و راز خود را به او سپرد و براى امر بزرگش (رهبرى تمام مخلوق) دعوت فرمود و فضيلتِ بيان علمش را به او خبر داد و براى رهبرى خلق منصوبش ساخت و بر اهل عالم حجتش نمود و مايه روشنائى اهل‏ دين و سرپرست بندگانش كرد، او را براى امامت خلق پسنديد و راز خود را به او سپرد و بر علم خويش نگهبانش كرد و حكمتش را در او نهفت و سرپرستى دينش را از او خواست و براى امر بزرگش او را طلبيد و راه هاى روشن و احكام و حدود خويش با او زنده كرد.

امام هم با نورِ درخشان و درمانِ مفيد، هنگام سرگردانى نادانان و سخن آراستن اهل جدل، به عدالت قيام كرد در حالى كه با حق واضح و بيان از هر سو روشن همراه بود و به راه مستقيمى كه پدران درستكارش عليهم السلام رفته بودند، گام برداشت، پس حق چنين عالمى را جز بدبخت ناديده نگيرد و جز گمراه نا اميد منكرش نشود و جز دلير بر خدا، نسبت به او كارشكنى نكند.

اين روايت نيز از جمله روايات مهمي است که مقامات متعدد امام را حضرت صادق عليه السلام بيان کرده اند که حائز اهميت است و نکات مهمي را بيان فرموده اند.

 

7.علم الهي

علم بي پايان امام و حجت خداوند متعال، وابسته به علم الهي بوده و سرچشمه علم اهل بيت عليهم السلام از خداوند متعال مي باشد.

در حديثي، امام صادق سلام الله عليه به ابا بصير پيرامون وسعت علمشان فرمودند:

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ: قَالَ لِي يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يُعْطِ الْأَنْبِيَاءَ شَيْئاً إِلَّا وَ قَدْ أَعْطَاهُ مُحَمَّداً ص قَالَ وَ قَدْ أَعْطَى مُحَمَّداً جَمِيعَ مَا أَعْطَى الْأَنْبِيَاءَ وَ عِنْدَنَا الصُّحُفُ الَّتِي قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى‏ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ هِيَ الْأَلْوَاحُ قَالَ نَعَمْ.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الكافي، ج1، ص225، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

ابو بصير مي گويد: امام صادق عليه السلام به من فرمود: اى ابا محمد خداى عز و جل چيزى به پيغمبران عطا نفرمود، جز آنكه آن را به محمد صلى الله عليه و آله عطا كرد و همه آنچه را به پيغمبران داد، به محمد هم عطا فرمود و آن صحفى كه خداى عز و جل فرموده است: «صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى‏» نزد ماست، عرض كردم: آن صحف همان الواح است؟ فرمود: بلى.

طبق اين روايت، آنچه که به عنوان لوح ابراهيم و موسي معرفي شده است و جز خداوند و پيغمبران از آن اطلاع ندارند، نزد اهل بيت عليهم السلام موجود است و اين همان حاکي از علوم الهي و بي نهايت اهل بيت عليهم السلام مي باشد که خداوند متعال به آن انوار مقدس داده است.

در روايتي ديگر، راوي مي گويد از قول امام صادق عليه السلام شنيدم که آن حضرت فرمودند:

سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ وَ اللَّهِ إِنِّي لَأَعْلَمُ كِتَابَ اللَّهِ مِنْ أَوَّلِهِ إِلَى آخِرِهِ كَأَنَّهُ فِي كَفِّي فِيهِ خَبَرُ السَّمَاءِ وَ خَبَرُ الْأَرْضِ وَ خَبَرُ مَا كَانَ وَ خَبَرُ مَا هُوَ كَائِنٌ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ تِبْيَانُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الكافي، ج1، ص229، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

به خدا كه من كتاب خدا را از آغاز تا پايانش مي دانم، چنان كه گوئى در كف دست من است، در قرآن خبر آسمان و خبر زمين و خبر گذشته و خبر آينده وجود دارد چنان چه خداوند فرموده است: بيان هر چيز در آن [قرآن] است.

 

8.عصمت

قوه عصمت و مصونيت امام از هر گونه گناه و اشتباه، يکي از ويژگي هاي برگزيده الهي است. در خطبه اي که بدان اشاره شد، امام صادق عليه السلام عصمت را لازمه امام دانستند چنان چه فرمودند:

عنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام فِي خُطْبَةٍ لَهُ يَذْكُرُ فِيهَا حَالَ الْأَئِمَّةِ عليهم السلام وَ صِفَاتِهِم ... فَالْإِمَامُ هُوَ الْمُنْتَجَبُ الْمُرْتَضَي وَ الْهَادِي الْمُنْتَجَي وَ الْقَائِمُ الْمُرْتَجَي اصْطَفَاهُ اللَّهُ بِذَلِكَ وَ اصْطَنَعَهُ عَلَي عَيْنِه ... لَمْ يَزَلْ مَرْعِيّاً بِعَيْنِ اللَّهِ يَحْفَظُهُ وَيَكْلَؤُهُ بِسِتْرِهِ مَطْرُوداً عَنْهُ حَبَائِلُ إِبْلِيسَ وَجُنُودِهِ مَدْفُوعاً عَنْهُ وُقُوبُ الْغَوَاسِقِ وَنُفُوثُ كُلِّ فَاسِقٍ مَصْرُوفاً عَنْهُ قَوَارِفُ السُّوءِ مُبْرَأً مِنَ الْعَاهَاتِ مَحْجُوباً عَنِ الْآفَاتِ مَعْصُوماً مِنَ الزَّلَّاتِ مَصُوناً عَنِ الْفَوَاحِشِ كُلِّهَا مَعْرُوفاً بِالْحِلْمِ وَالْبِرِّ فِي يَفَاعِهِ مَنْسُوباً إِلَي الْعَفَافِ وَالْعِلْمِ وَالْفَضْل.

الكليني الرازي، أبو جعفر محمد بن يعقوب بن إسحاق (متوفاي328 هـ)، الأصول من الكافي، ج1، ص203 ـ 204، ناشر: اسلاميه ، تهران ، الطبعة الثانية،1362 هـ.ش.

امام صادق عليه السلام در خطبه اي كه حال و صفات امامان عليهم السلام را بيان مي کند، فرمودند: ... پس امام، همان برگزيده، پسنديده، رهبر، محرم اسرار و اميد بخشي است كه به فرمان خدا قيام كرده است، خدا او را براي اين برگزيده و در عالم ذر كه او را آفريده، زير نظر خود پروريده است ... خداوند هميشه به او توجه دارد، او را نگه مي دارد و از او حمايت مي كند، دام هاي شيطان و لشكرش را از او دور كرده و حوادث شب هنگام و افسون جادوگران را از او دفع مي نمايد، چنگال بدي را از او مي گرداند و او را از ناپاكي ها بر كنار مي دارد و از آفات بر حذر مي دارد، از گناه معصوم است و از هر گونه هرزگي مصون، هر جا باشد به بردباري و نيكو كاري معروف است و به عفاف و علم و فضل بي نهايت موصوف است.

 

نتيجه:

شناخت امام معصوم و بررسي ويژگي هاي برگزيده الهي با مؤلفه سخنان امام صادق عليه السلام بر اساس کتاب شريفي، رويکرد اين نوشته بود که به مهم ترين ويژگي هاي حجت خدا بر اساس روايات امام صادق عليه السلام اشاره شد.

 

موفق باشيد

موسسه تحقيقاتي حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف

 




Share
* نام:
* پست الکترونیکی:
* متن نظر :
  

آخرین مطالب
پربحث ترین ها
پربازدیدترین ها
صفحه اصلی | تماس با ما | آرشیو | جستجو | پیوندها | لیست نظرات | درباره ما | فروشگاه | طرح پرسش | گنجینه ولایت | نسخه موبایل | آثار و تألیفات | العربیة | اردو | English