2019 March 18 - دوشنبه 27 اسفند 1397
امامت در انديشه فاطمي
کد مطلب: ١٢٣٣٥ تاریخ انتشار: ٢٩ دي ١٣٩٧ - ١١:٤٣ تعداد بازدید: 353
مقالات » عمومي
جدید
امامت در انديشه فاطمي

امام و انديشه امامت در مکتب اهل بيت عليهم السلام داراي اهميت فراوان مي باشد. از آنجائي که امام جانشين رسول خدا صلي الله عليه و آله بوده و اقدام به اجراي تمامي شئونات آن حضرت مي کند، منصوب از طرف خداوند متعال بوده و دارا بودن قوه عصمت از ضروريات عقلي در اين وادي است.

امام رضا سلام الله عليه در توضيح جايگاه ويژه ي امامت فرمودند:

إِنَّ الْإِمَامَةَ هِيَ مَنْزِلَةُ الْأَنْبِيَاءِ وَ إِرْثُ الْأَوْصِيَاءِ إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ صلي الله عليه و آله وَ مَقَامُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام وَ مِيرَاثُ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ عليهما السلام إِنَّ الْإِمَامَةَ زِمَامُ الدِّينِ وَ نِظَامُ الْمُسْلِمِينَ وَ صَلَاحُ الدُّنْيَا وَ عِزُّ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ الْإِمَامَةَ أُسُّ الْإِسْلَامِ النَّامِي وَ فَرْعُهُ السَّامِي‏.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الأصول من الكافي، ج1، ص200، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثةلإ 1388 هـ.

امامت همان جايگاه انبياء و ارث اوصياء است. امامت خلافت خدا و رسول خدا صلي الله عليه و آله و مقام امير المؤمنين عليه السلام و ميراث حسن و حسين عليهما السلام است. امامت اختيار دين و مايه نظام مسلمين و صلاح دنيا و عزت مؤمنين است. امامت ريشه نامدار اسلام و شاخه بلند آن است‏.

متکلمان شيعه نيز به اين مساله اشاره و تصريح دارند که امامت مقامي اصلي در امور ديني مي باشد.

براي مثال سيد مرتضي از متکلمان متقدم شيعي در اين باب مي نويسد:

الإمامة : رياسة عامة في الدين بالأصالة لا بالنيابة عمن هو في دار التكليف.

المرتضي علم الهدي، علي بن الحسين بن موسي (متوفاى436هـ)، رسائل المرتضى، ج2، ص264، تحقيق: تقديم: السيد أحمد الحسيني / إعداد: السيد مهدي الرجائي، ناشر: دار القرآن الكريم – قم، 1405هـ.

امامت: رياست عمومي در دين آن هم به نحو نيابت از کسي که در دار التکليف [دنيا] است.

سيد مرتضي همچنين در «الشافي» امور امامت را در حيطه دين و دنيا بر مي شمارد:

الإمامة رئاسة عامة في أمور الدنيا والدين ، وقد أجمع المسلمون على وجوبها.

الشريف المرتضى، علي بن الحسين الموسوي (المتوفي436هـ)، الشافي في الإمامة ،‍ ج1، ص5، تحقيق و تعليق: السيد الحسيني الخطيب، ناشر: مؤسسة إسماعيليان – قم، چاپ: الثانية، سال چاپ1410هـ.

امامت رياست عمومي در امور دين و دنيا بوده که مسلمانان بر وجوب آن اجماع دارند.

مرحوم علامه حلي، از متکلمان مشهور امامي قرتپن هفتم و هشتم نيز مي نويسد:

الإمام هو الإنسان الذي له الرياسة العامة في أمور الدين والدنيا بالأصالة في دار التكليف.

الحلي، الحسن بن يوسف المطهر (المتوفي726هـ)، الألفين في إمامة أمير المؤمنين علي بن أبي طالب عليه السلام، ص22، ناشر : مكتبة الألفين – الكويت، سال چاپ : 1405 – 1985م.

امام انساني است که رياست عمومي در دين و دنيا آن هم به نحو اصلي در دار التکليف از آنِ اوست.

مرحوم قاضي نور الله شوشتري نيز امور امامت را در حيطه دين و دنيا دانسته و در اين مورد مي نويسد:

... مرتبة الإمامة فإنها رياسة عامة بحسب الدين والدنيا ومن البين أنها لا تحصل لشخص إلا بعد أن يكون آمنا من الزيادة والنقصان في أحكام الشرع وإلا لاختلت تلك الرياسة العامة وانتفت فائدة الإمامة كما لا يخفى على من له طبع سليم وعقل مستقيم.

التستري، السيد القاضي نور الله التستري الشهيد (المتوفي 1019 ه‍)، الصوارم المهرقة في جواب الصواعق المحرقة، ص51، تصحيح: السيد جلال الدين المحدث، ناشر: چاپخانه نهضت،‌ تهران 1367ش.

مرتبه امامت همان رياست عمومي بر حسب دين و دنياست و روشن است که اين مرتبه براي فردي حاصل نمي شود مگر آنکه از کم و زيادي در احکام شرع در امان باشد و الا اگر چنين نباشد، اين رياستِ عمومي مختل مي شود و فايده امامت از بين مي رود چنان چه بر کسي که سرشتي سالم و عقلي صحيح داشته باشد، پوشيده نيست.

انديشمندان اهل سنت نيز با شيعه هم نظر بوده و جايگاه امام را چنين معرفي کرده اند:

الإمام: هو الذي له الرياسة العامة في الدين والدنيا جميعا.

الجرجاني، علي بن محمد بن علي (متوفاي 816 ق)، التعريفات، ص53، تحقيق : إبراهيم الأبياري دار النشر : دار الكتاب العربي - بيروت - الطبعة : الأولى ،  1405هـ.

امام همان کسي است داراي رياست عمومي در امور دين و دنيا را با هم دارد.

از آنجائي که وظيفه امام هدايت بشر بوده و رسيدن انسان ها به سر منزل مقصود در اهداف عالي امام ترسيم شده است، از آغاز آفرينش انسان نيز وجود امام بر روي زمين لازم و ضروري تلقي شده است. در روايات متعددي در منابع اماميه به اين قضيه اشاره شده است. ابو حمزه ثمالي از خواص امام باقر عليه السلام از آن حضرت چنين نقل مي کند:

وَ اللَّهِ مَا تَرَكَ اللَّهُ أَرْضاً مُنْذُ قَبَضَ آدَمَ عليه السلام إِلَّا وَ فِيهَا إِمَامٌ يُهْتَدَى بِهِ إِلَى اللَّهِ وَ هُوَ حُجَّتُهُ عَلَى عِبَادِهِ وَ لَا تَبْقَى الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ حُجَّةٍ لِلَّهِ عَلَى عِبَادِهِ.

الكليني الرازي، محمد بن يعقوب بن إسحاق (المتوفى329 ق)، الأصول من الكافي، ج1، ص178-179، صححه وعلق عليه علي أكبر الغفاري، ناشر: دار الكتب الاسلامية ‏، تهران‏، الطبعة الثالثة، 1388هـ.

به خدا قسم خداوند از هنگامي که آدم عليه را قبض روح کرد، زمين را خالي نگذاشت مگر آنکه در روي آن امامي هدايت گر به سوي خداست و او همان حجت خدا بر بندگانش است و زمين را بدون امامي که حجت خدا بر بندگانش باشد، باقي نمي گذارد.

در اين نوشته کوششي در اصل و چيستي و فوايد امام بر اساس فرامين حضرت زهرا سلام الله عليها صورت پذيرفته و اهميت اين مساله در کلام آن بانوي يگانه مطرح خواهد شد.

1.فلسفه اصل امامت در کلام حضرت زهرا سلام الله عليها

اصل وجود امام و خليفه پروردگار بر روي کره زمين از الطاف خداوند متعال بوده و موجبات اتحاد و يکپارچگي امت اسلام در زير پرچم دعوت گري واحد را به وجود مي آورد.

صديقه کبري، حضرت زهرا سلام الله عليها در سخني قابل توجه، هدف از برپايي و فلسفه وجودي امام را وسيله اي براي جلوگيري از تفرقه معرفي کردند:

وَ طَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّةِ وَ إِمَامَتَنَا لَمّاً لِلْفُرْقَة.

الطبري، ابي جعفر محمد بن جرير بن رستم (متوفاي قرن پنجم)،‌ دلائل الامامة، ص113، تحقيق: قسم الدراسات الإسلامية - مؤسسة البعثة، ناشر: مركز الطباعة والنشر في مؤسسة البعثة، قم، چاپ: الأولى1413هـ.

اطاعت از ما اهل بيت، موجب نظم دهي به ملت اسلام بوده و امامت ما، موجب جمع شدن تفرقه مي شود.

و در روايتي ديگر فرمودند:

وَ طَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّةِ وَ إِمَامَتَنَا أَمَاناً لِلْفُرْقَة.

الطبرسي، أحمد بن علي بن أبي طالب (المتوفي 548ق)، الإحتجاج على أهل اللجاج، ج1، ص134، تحقيق : تعليق وملاحظات: السيد محمد باقر الخرسان، ناشر : دار النعمان للطباعة والنشر - النجف الأشرف، سال چاپ : 1386 - 1966 م.

اطاعت از ما اهل بيت، موجب نظم دهي به ملت اسلام بوده و امامت ما، وسيله اي براي جلوگيري از تفرقه مي باشد.

و اين روايت دقيقا مصداق عبارتي است که در زيارت شريفه جامعه کبيره که از يادگاري هاي مسلم و صحيح امام هادي عليه السلام است، خطاب به اهل بيت عليهم السلام عرضه مي داريم:

وَ بِمُوَالاتِكُمْ تَمَّتِ الْكَلِمَةُ وَ عَظُمَتِ النِّعْمَةُ وَ ائْتَلَفَتِ الْفُرْقَة.

الصدوق، محمد بن علي بن الحسين بن بابويه (المتوفي381ق)، عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج2، ص309، تحقيق، تصحيح وتعليق وتقديم: الشيخ حسين الأعلمي، ناشر: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات - بيروت – لبنان، سال چاپ: 1404 – 1984م.

و به [بركت] ولايت شما كلمه [توحيد] كمال يافته، و نعمت عظمت گرفته، [و پراكندگى‏] به يکپارچگي تبديل شده است.

اين تفكر در جامعه آن روز وجود داشته است و حتي صحابه نيز اتحاد جامعه آن روز را جمع شدن بر گرد خليفه به حق و جانشين واقعي رسول خدا صلي الله عليه و آله مي دانستند.

سلمان فارسي پس از آنکه ابوبکر ادعاي خلافت کرد، ضمن اعتراض بر او و نصيحت جريان حاکم، چنين گفت:

ثُمَّ قَامَ سَلْمَانُ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ اتَّقِ اللَّهَ وَ قُمْ عَنْ هَذَا الْمَجْلِسِ وَ دَعْهُ لِأَهْلِهِ يَأْكُلُوا بِهِ رَغَداً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يَخْتَلِفْ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ سَيْفَانِ فَلَمْ يُجِبْهُ أَبُو بَكْرٍ فَأَعَادَ سَلْمَانُ [فَقَالَ‏] مِثْلَهَا فَانْتَهَرَهُ عُمَرُ وَ قَالَ مَا لَكَ وَ لِهَذَا الْأَمْرِ وَ مَا يُدْخِلُكَ فِيمَا هَاهُنَا فَقَالَ مَهْلًا يَا عُمَرُ قُمْ يَا أَبَا بَكْرٍ عَنْ هَذَا الْمَجْلِسِ وَ دَعْهُ لِأَهْلِهِ يَأْكُلُوا بِهِ وَ اللَّهِ خُضْراً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ إِنْ أَبَيْتُمْ لَتَحْلُبُنَّ بِهِ دَماً وَ لَيَطْمَعَنَّ فِيهِ الطُّلَقَاءُ وَ الطُّرَدَاءُ وَ الْمُنَافِقُون‏.

الهلالي، سليم بن قيس (المتوفى80هـ)، كتاب سليم بن قيس الهلالي، ص388، تحقيق محمد باقر الأنصاري الزنجاني، ناشر : دليل ما، چاپخانه : نگارش، چاپ : الأولى، سال چاپ : 1422 - 1380 ش.

سپس سلمان ايستاد و گفت: اي ابوبکر از خدا بترس، از اين جايگاه بر خيز و آن را به اهلش واگذار کن كه تا روز قيامت به گوارائى از آن استفاده كنند، و دو شمشير بر سر اين امت اختلاف نكنند. [حکايت از ايجاد تفرقه به هنگام به خلافت رسيدن ابوبکر]

ابو بكر به او پاسخى نداد. سلمان دوباره همان سخن را تكرار كرد. عمر او را كنار زد و گفت: تو را با اين مسأله چكار است؟ و چرا در مسأله‏اى كه در اينجا جريان دارد خود را داخل مى‏كنى؟ سلمان گفت: اى عمر آرام بگير! اى ابو بكر، از اين جايى كه نشسته‏اى برخيز و آن را براى اهلش واگذار تا بخدا قسم به خوشى تا روز قيامت از آن استفاده كنند. و اگر قبول نكنيد از همين طريق خون خواهيد دوشيد و آزادشدگان و طردشدگان و منافقين در خلافت طمع خواهند كرد.

همچنين با مراجعه به منابع حديثي شيعي، روايات متعددي از حضرت زهرا سلام الله عليها نقل شده است که امامت را محور اتحاد دانسته اند.

مرحوم خزاز قمي روايتي را از محمود بن لبيد نقل مي کند که وي ضمن سوال از جانشيني رسول خدا صلي الله عليه و آله، حضرت زهرا سلام الله عليها ضمن اشاره به جريان غدير و اعلام وصايت امير المؤمنين حضرت علي بن ابي طالب سلام الله عليهما، قسم ياد کردند که از پدرشان شنيدند که امام و خليفه بعد از ايشان اميرالمؤمنين بوده و سپس نُه فرزند از نسل امام حسين عليه السلام که ائمه نيکان بوده و اطاعت آنان موجب هدايت و مخالفت با آنان اختلاف تا روز قيامت را در پيش خواهد داشت:

عن محمود بن لبيد قال : لما قبض رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم كانت فاطمة تأتي قبور الشهداء وتأتي قبر حمزة وتبكي هناك ، فلما كان في بعض الأيام أتيت قبر حمزة رضي الله عنه فوجدتها صلوات الله عليها تبكي هناك، فأمهلتها حتى سكت، فأتيتها وسلمت عليها وقلت: يا سيدة النسوان قد والله قطعت أنياط قلبي من بكائك . فقالت: يا ابا عمر يحق لي البكاء، ولقد أصبت بخير الآباء رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، واشوقاه إلى رسول الله، ثم أنشأت عليها السلام تقول: إذا مات يوما ميت قل ذكره * وذكر أبي مات والله أكثر.

قلت: يا سيدتي إني سائلك عن مسألة تلجلج في صدري. قالت: سل. قلت: هل نص رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم قبل وفاته على علي بالإمامة ؟ قالت: واعجباه أنسيتم يوم غدير خم. قلت: قد كان ذلك، ولكن أخبريني بما أسر إليك. قالت: أشهد الله تعالى لقد سمعته يقول: علي خير من أخلفه فيكم، وهو الإمام والخليفة بعدي، وسبطي وتسعة من صلب الحسين أئمة أبرار، لئن اتبعتموهم وجدتموهم هادين مهديين، ولئن خالفتموهم ليكون الاختلاف فيكم إلى يوم القيامة.

محمود بن لبيد مي گويد: هنگامي که رسول خدا صلي الله عليه و آله از دنيا رفت، حضرت فاطمه سلام الله عليها دائما به نزد قبور شهدا و قبر حمزه عليه السلام مي آمدند و در آنجا گريه مي کردند. روزي به نزد قبر حمزه آمدم و ديدم آن حضرت در حال گريه هستند. منتظر ماندم تا [گريه ايشان قطع شد و] ساکت شدند. نزد ايشان آمدم و سلام کردم و عرض کردم: اي سرور زنان، به خدا قسم از گريه شما رشته هاي قلبم پاره شد. آن حضرت فرمود: اي ابا عمر حق من است که گريه کنم، چرا که به [فراق] بهترين پدر [يعني] رسول خدا صلي الله عليه و آله مبتلي شدم و مشتاق رسول خدا هستم. سپس اين شعر را خواندند:

هر كه از دنيا برود، ياد او کمتر مي شود اما ياد پدرم به خدا قسم بيشتر شده است.

محمود مي گويد خدمت ايشان عرض کردم: اي بانوي من، از شما در مورد مسأله اي که در سينه ام سنگيني مي کند سوالي دارم. فرمودند: بگو. گفتم: آيا رسول خدا قبل از وفاتش بر امامت حضرت علي عليه السلام تصريح کردند؟ آن حضرت فرمودند: عجيب است، آيا روز غدير خم را فراموش کرده ايد؟ عرض کردم: چنين است [و غدير را فراموش نکرديم] اما از سرّي که در نزد شماست به من خبر دهيد. حضرت زهرا سلام الله عليها فرمودند: خداوند را شاهد مي گيرم که شنيدم [پيامبر] مي فرمود: حضرت علي عليه السلام بهترين فردي است که براي شما به جانشيني نهادم، او امام و جانشين بعد از من است، دو نوه ام [امام حسن و امام حسين صلوات الله عليهما] و نُه فرزند از نسل امام حسين عليه السلام ائمه نيکان بوده که اگر از آنان تبعيت و اطاعت کنيد، آنان را هدايت کننده و هدايت شده [به حق] مي يابيد ولي اگر با آنان مخالفت کنيد، تا [روز] قيامت اختلاف در بين شما خواهد بود.

و آن حضرت در ادامه همان روايت جايگاه امام را تبيين بيشتري كرده و فرمودند:

مثل الإمام مثل الكعبة إذ تؤتى ولا يأتي ... ثم قالت : أما والله لو تركوا الحق على أهله واتبعوا عترة نبيه لما اختلف في الله تعالى اثنان ، ولورثها سلف عن سلف وخلف بعد خلف حتى يقوم قائمنا التاسع من ولد الحسين ، ولكن قدموا من أخره وأخروا من قدمه الله.

الخزاز القمي الرازي، علي بن محمد بن علي (متوفاي400 ق)، كفاية الأثر في النص على الأئمة الاثني عشر، ص198-199، تحقيق: السيد عبد اللطيف الحسيني الكوه كمري الخوئي، ناشر: انتشارات ـ قم، 1401هـ

مثال امام، مانند کعبه است که بايد به سوي آن بيايند و نه آنکه او بياييد [چنان چه همه به نزد کعبه مي روند] ... سپس آن حضرت فرمودند: به خدا قسم که اگر حق را به [نفع] اهلش ترک مي کردند و از عترت پيامبرش پيروي مي کردند، حتي دو نفر در [امر] خدا اختلاف نمي کردند و اين را گذشته از گذشتگان و آينده از آيندگان به ارث مي بردند تا اينکه قائم ما که نهمين فرزند امام حسين عليه السلام است قيام کند، ولي آنکه آخري بود را مقدم کردند و آنکه خداوند او را مقدم کرده بود را به تأخير انداختند [و اين چنين بناي اختلاف را نهادند.]

اين چنين آن حضرت در تبيين فلسفه وجودي امامت استدلال کردند و بر همگان ابهام زدايي کردند.

 2.تعيين امامان در کلام حضرت زهرا سلام الله عليها

يکي ديگر از روشن گري هاي حضرت زهرا سلام الله عليها، تعيين ائمه توسط خداوند متعال است. در سخنان و سيره دفاعي آن حضرت اين مساله روشن بوده و قابل انکار نيست.

براي مثال مرحوم خزاز قمي رحمه الله روايتي را از قول سهل بن سعيد انصاري و او از حضرت فاطمه زهرا عليها السلام چنين بيان مي کند:

عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلي الله عليه و آله عَنِ الْأَئِمَّةِ فَقَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ يَقُولُ لِعَلِيٍّ عليه السلام يَا عَلِيُّ أَنْتَ الْإِمَامُ وَ الْخَلِيفَةُ بَعْدِي وَ أَنْتَ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَيْتَ فَابْنُكَ الْحَسَنُ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى الْحَسَنُ فَابْنُكَ الْحُسَيْنُ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى الْحُسَيْنُ فَابْنُكَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى عَلِيٌّ فَابْنُهُ مُحَمَّدٌ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى مُحَمَّدٌ فَابْنُهُ جَعْفَرٌ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى جَعْفَرٌ فَابْنُهُ مُوسَى أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى مُوسَى فَابْنُهُ عَلِيٌّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى عَلِيٌّ فَابْنُهُ مُحَمَّدٌ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى مُحَمَّدٌ فَابْنُهُ عَلِيٌّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى عَلِيٌّ فَابْنُهُ الْحَسَنُ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ فَإِذَا مَضَى الْحَسَنُ فَالْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَفْتَحُ اللَّهُ تَعَالَى بِهِ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا فَهُمْ أَئِمَّةُ الْحَقِّ وَ أَلْسِنَةُ الصِّدْقِ مَنْصُورٌ مَنْ نَصَرَهُمْ مَخْذُولٌ مَنْ خَذَلَهُم‏.

الخزاز القمي الرازي، علي بن محمد بن علي (متوفاي400 ق)، كفاية الأثر في النص على الأئمة الاثني عشر، ص195-196، تحقيق: السيد عبد اللطيف الحسيني الكوه كمري الخوئي، ناشر: انتشارات ـ قم، 1401هـ

سهل مي گويد از حضرت فاطمه سلام الله عليها دختر رسول خدا صلي الله عليه و آله درباره ائمه سوال کردم، پاسخ داد: رسول خدا دائما به حضرت علي عليه السلام مي فرمود: يا علي، تو امام و جانشين بعد از من هستي و نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تري، هنگامي که [از دنيا] رفتي، فرزندت حسن نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که حسن [از دنيا] رفت، فرزندت حسين نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که حسين [از دنيا] رفت، فرزندت علي بن الحسين نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که علي [بن الحسين از دنيا] رفت، فرزندش محمد نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که محمد [بن علي از دنيا] رفت، فرزندش جعفر نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که جعفر [بن محمد از دنيا] رفت، فرزندش موسي نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که موسي [بن جعفر از دنيا] رفت، فرزندش علي نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که علي [بن موسي از دنيا] رفت، فرزندش محمد نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که محمد [بن علي از دنيا] رفت، فرزندش علي نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که علي [بن محمد از دنيا] رفت، فرزندش حسن نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است و هنگامي که حسن [بن علي از دنيا] رفت، فرزندش قائم [ملقب به] مهدي نسبت به مومنان از خودشان سزاوار تر است که خداوند به وسيله او شرق و غرب سرزمين هاي اسلامي را فتح مي کند، آنان امامان بر حق بوده و زبان راستگويي مي باشند، کسي که آنان را ياري کند، ياري مي شود و کسي که به ياري آنان مبادرت نکند، ياري نمي شود.

همچنين مرحوم کليني در کتاب شريف کافي با سند معتبر حديث مفصلي تحت عنوان «حديث لوح» بيان مي کند. با دقت در عبارات مهمي که در اين حديث شريف نقل شده است، حضرت زهرا سلام الله عليها تصريح کرده اند که انتخاب امام و جانشين رسول خدا صلي الله عليه و آله توسط خداوند متعال انجام مي شود که اين حديث نيز ضرورت نصب جانشين آن حضرت را بيان مي کند.

جهت اطلاع بيشتر رک: الکافي، محمد بن يعقوب الکليني، ج1، ص527-528، ح3.

3.امامت حضرت علي عليه السلام در کلام حضرت زهرا سلام الله عليها

دسته اي از روايات منقوله از حضرت زهرا سلام الله عليها خاص تر بوده و مرتبط با اصل امامت و خلافت حضرت علي عليه السلام مي باشد. آن حضرت در واقع اين سبک برخورد مردم را ريشه يابي کرده و صراحتا تصريح کردند که کينه هاي به جا مانده و ترس از حضرت علي عليه السلام باعث شد که غصب خلافت از ايشان کنند و مخالفت خود را آغاز کنند:

وَ مَا نَقَمُوا مِنْ أَبِي الْحَسَنِ نَقَمُوا وَ اللَّهِ مِنْهُ نَكِيرَ سَيْفِهِ وَ شِدَّةَ وَطْئِهِ وَ نَكَالَ وَقْعَتِهِ وَ تَنَمُّرَهُ فِي ذَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اللَّهِ لَوْ تَكَافُّوا عَنْ زِمَامٍ نَبَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه و آله إِلَيْهِ لَاعْتَلَقَهُ وَ لَسَارَ بِهِمْ سَيْراً سُجُحا.

ابن عقدة الكوفي،‌ أحمد ابن محمد بن سعيد بن عبد الرحمن بن إبراهيم المعروف بابن عقدة الكوفي (متوفاي333هـ)، فضائل أمير المؤمنين (ع)، ص62، تحقيق: تجميع عبد الرزاق محمد حسين فيض الدين.

اين چه انتقامى است كه از ابي الحسن گرفتند؟ به خدا قسم انتقام امر بمعروف و نهى از منكر شمشير او، بى‏باكى از مرگ، شدت جنگيدن و غضب نمودن براى خدا. به خدا قسم از ياري کردن امري که رسول خدا صلي الله عليه و آله به او سپرد، دست کشيدند اگر آن را مي گرفت، آنان را با آرامش حرکت مي داد.

از اين رو حضرت زهرا سلام الله عليها با اتخاذ روشي روشن تر، به تفصيل، ادله امامت آن حضرت را بيان و مرز هاي خلافت و امامت را براي همگان پرده برداري کردند تا جاي شک و شبهه اي باقي نماند.

1.حديث غدير

يکي از احاديثي که مورد استدلال حضرت زهرا سلام الله عليها قرار گرفته و به جريان امامت و خلافت اشاره کرده اند، حديث غدير است.

پس از حمله طرفداران حاکميت به خانه حضرت زهرا سلام الله عليها، آن حضرت به پشت درب آمدند و ضمن مخاطب قرار دادن آنان، به جريان غدير نيز اشاره کردند و بر بطلان جريان فعلي خط امتدادي کشيدند:

وَ خَرَجَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلي الله عليه و آله إِلَيْهِمْ فَوَقَفَتْ خَلَفَ الْبَابِ ثُمَّ قَالَتْ لَا عَهْدَ لِي بِقَوْمٍ أَسْوَأَ مَحْضَراً مِنْكُمْ تَرَكْتُمْ رَسُولَ اللَّهِ صلي الله عليه و آله جَنَازَةً بَيْنَ أَيْدِينَا وَ قَطَعْتُمْ أَمْرَكُمْ فِيمَا بَيْنَكُمْ وَ لَمْ تُؤَمِّرُونَا وَ لَمْ تَرَوْا لَنَا حَقّاً كَأَنَّكُمْ لَمْ تَعْلَمُوا مَا قَالَ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ وَ اللَّهِ لَقَدْ عَقَدَ لَهُ يَوْمَئِذٍ الْوَلَاءَ لِيَقْطَعَ مِنْكُمْ بِذَلِكَ مِنْهَا الرَّجَاءَ وَ لَكِنَّكُمْ قَطَعْتُمُ الْأَسْبَابَ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ نَبِيِّكُم‏.

الطبرسي، أحمد بن علي بن أبي طالب (المتوفي 548ق)، الإحتجاج على أهل اللجاج، ص105، تحقيق : تعليق وملاحظات: السيد محمد باقر الخرسان، ناشر : دار النعمان للطباعة والنشر - النجف الأشرف، سال چاپ : 1386 - 1966 م.

سپس حضرت فاطمه سلام الله عليها دختر رسول خدا صلي الله عليه و آله به پشت درب آمده، ايستاد و فرمود: در تمام عمر خود هيچ قومى را نمى‏شناسم كه بد‏تر از شما باشند، جنازه رسول خدا را نزد ما گذاشته و سرگرم كار خود [براي بدست آوردن خلافت] شديد، نه مشورتى با ما نموديد و نه كمترين حقى براى ما قائل شديد، گويا شما هيچ اطلاعى از فرمايش پيامبر در روز غدير خم نداشتيد، بخدا سوگند در همان روز آنچنان امر ولايت را محكم ساخت كه جاى هر طمع و اميدى براى شما باقى نگذاشت، ولى شما آن را رعايت نكرده و هر رابطه‏اى را با پيامبرتان قطع نموديد.

همچنين شيخ صدوق رضوان الله تعالي عليه نيز استدلال به غدير را از جمله مهم ترين احتجاجات حضرت زهرا عليها السلام بر شمرده و اشاره دارد که اين حديث، در هنگام تخاطب آن حضرت با انصار مورد استدلال قرار گرفته است:

قال مصنف هذا الكتاب رضي الله عنه: إن يوم غدير خم لم يدع لاحد عذرا هكذا قالت سيدة النسوان فاطمة عليها السلام لما منعت فدك وخاطبت الأنصار ، فقالوا: يا بنت محمد لو سمعنا هذا الكلام منك قبل بيعتنا لأبي بكر ما عدلنا بعلي أحدا، فقالت: وهل ترك أبي يوم غدير خم لاحد عذرا.

الصدوق، محمد بن علي بن الحسين (المتوفى381ق)، الخصال، ج1، ص173، تحقيق، تصحيح وتعليق: علي أكبر الغفاري،‌ ناشر: منشورات جماعة المدرسين في الحوزة العلمية في قم المقدسة، سال چاپ 1403 – 1362ش.

مصنف اين كتاب مى‏گويد: [پيامبر] روز غدير خم براى هيچ كس جاى عذرى باقی نگذاشت و سرور زنان حضرت فاطمه عليها السلام وقتى از فدك منع شد، همين مطلب را به انصار بازگو كرد و آنها گفتند: اى دختر محمد، اگر اين سخنان را پيش از بيعت كردن با ابو بكر از تو مى‏شنيديم از على به هيچ كسي رو نمى‏كرديم، آن حضرت فرمود: آيا پدرم در روز غدير خم بر كسى جاى عذري باقي گذاشت؟

در فصل اول اين نوشته نيز اشاره شد که حضرت زهرا سلام الله عليها به غدير خم استدلال کردند و فرمودند: واعجباه أنسيتم يوم غدير خم.

2.حديث ثقلين

حديث ثقلين يکي از مهم ترين احاديثي است که در اثبات امامت و ولايت اهل بيت عليهم السلام بدان استدلال مي شود. افضليت اهل بيت عليهم السلام و امامت اميرالمؤمنين سلام الله عليه از جمله پيام هاي اين حديث شريف مي باشد.

قندوزي حنفي از استوانه هاي علمي اهل تسنن روايتي را نقل می کند که حضرت زهرا سلام الله عليها حديث ثقلين را بيان نموده اند:

وأخرج ابن عقدة: من طريق عروة بن خارجة عن فاطمة الزهراء (رضي الله عنها) قالت: سمعت أبى صلى الله عليه واله وسلم في مرضه الذي قبض فيه يقول، وقد امتلات الحجرة من أصحابه: أيها الناس يوشك أن أقبض قبضا سريعا وفد قدمت إليكم القول معذرة اليكم، ألا وإني مخلف فيكم كتاب ربي (عزوجل) وعترتي أهل بيتي، ثم أخذ بيد علي فقال: هذا علي مع القرآن والقرآن مع علي لا يفترقان حتى يردا على الحوض فاسألكم ما تخلفوني فيهما.

القندوزي الحنفي، سليمان بن إبراهيم (متوفاى1294هـ) ينابيع المودة لذوي القربى، ج1، ص125، تحقيق: سيد علي جمال أشرف الحسيني، ناشر: دار الأسوة للطباعة والنشرـ قم، الطبعة:الأولى1416هـ .

ابن عقده از عروة بن خارجه و او از [حضرت] فاطمه زهرا [سلام الله عليها] نقل مي کند که فرمود: شنيدم رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم در مريضي که منجر به وفات ايشان شد، در حالي که خانه از صحابه پر بود فرمودند: اي مردم، نزديک است که به زودي قبض روح شوم و سخني به شما مي گويم که عذر من باشد و آنکه بين شما کتاب پروردگارم عزوجل و عترتم که همان اهل بيتم هستند را به جا مي گذارم، سپس دست [حضرت] علي [عليه السلام] را گرفت و فرمود: اين علي با قرآن است و قرآن با علي است تا اينکه هر دو بر من در حوض کوثر وارد شوند و از شما سوال مي کنم که از اين دو چگونه تخلف کرديد.

روايات ديگر همچون: حديث منزلت، حديث اثني عشر خليفه و... نيز از حضرت زهرا سلام الله عليها نقل شده است که به همين مقدار بسنده مي شود.

نتيجه:

اهميت مقام امامت و جايگاه ويژه امام، از مهم ترين واژگاني است که در کلام حضرت زهرا سلام الله عليها مورد بررسي قرار گرفت و روشن شد که جانشيني رسول خدا صلي الله عليه و آله از اهميت ويژه اي برخورد دار است که تنها يادگار رسول خدا در مواضع متعددي بدان اشاره و حتي هنگامي که مهاجمان به خانه ايشان حمله کردند، از استدلال به مساله امامت دست نکشيدند. همچنين بيان شد که در کلام نوراني صديقه شهيده سلام الله عليها، اهل بيت عليهم السلام و امامت آن انوار مقدس موجب وحدت جهان اسلام شده و تفرقه به سبب اهل بيت صلوات الله عليهم اجمعين از بين خواهد رفت.

موفق باشيد

گروه پاسخ به شبهات

موسسه تحقيقاتي حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف



مطالب مرتبط:
مصايب حضرت فاطمه عليها السلام در منابع اماميه و رويکرد عالمان اماميزندگانی حضرت زهرا سلام الله علیها40 حديث از فضايل حضرت زهراء (س) در منابع أهل تسنّن


Share
1 | سید محمد حسین موسوی | , آمریکا | ١٨:٢٧ - ٠٧ بهمن ١٣٩٧ |
شكر الله سعيكم مطالب مفیدی ارائه شد بعد از مدتها که سایت بروز رسانی نشده بود ایشالله این روند ادامه پیدا کنه و شاهد پشتوانه سازی علمی برای بخشهای مختلف از طریق این سایت باشیم
   
* نام:
* پست الکترونیکی:
* متن نظر :
  

آخرین مطالب
پربحث ترین ها
پربازدیدترین ها
صفحه اصلی | تماس با ما | آرشیو | جستجو | پیوندها | لیست نظرات | درباره ما | فروشگاه | طرح پرسش | گنجینه ولایت | نسخه موبایل | آثار و تألیفات | العربیة | اردو | English